Khán giả tennis phải im lặng giữa các điểm vì tay vợt cần nghe tiếng bóng chạm mặt vợt, chạm sân để phán đoán độ xoáy và tốc độ, và vì môn này mang theo nếp lịch sự từ thời còn là thú chơi của giới thượng lưu Anh thế kỷ 19. Luật thi đấu không cấm khán giả lên tiếng, nhưng trọng tài chính có quyền nhắc và yêu cầu trật tự để trận đấu diễn ra công bằng. Khi điểm kết thúc, bạn được vỗ tay, reo hò thoải mái cho tới lúc tay vợt chuẩn bị giao bóng tiếp.
Im lặng để làm gì: lý do thực tế
Người mới xem tennis thường thấy lạ: môn thể thao đỉnh cao nào lại bắt khán giả ngồi yên như trong nhà hát? Câu trả lời trước hết nằm ở chính trái bóng.
- Âm thanh là thông tin: tay vợt chuyên nghiệp đọc bóng không chỉ bằng mắt mà còn bằng tai. Tiếng bóng rời mặt vợt đối thủ cho biết bóng bị cắt hay bị xoáy lên, đánh mạnh hay đánh nhẹ. Tiếng ồn khán đài che mất những tín hiệu ấy.
- Thời gian phản xạ rất ngắn: một quả giao bóng mạnh tới chỗ người đỡ chỉ trong khoảng nửa giây. Một tiếng hét bất ngờ đúng lúc đó đủ để làm hỏng cú đánh.
- Một người đối một người: khác bóng đá có đồng đội gọi nhau, tay vợt đơn đứng một mình. Mọi sự xao nhãng đều rơi thẳng vào một người.
- Công bằng cho cả hai: nếu khán giả ồn ào khi tay vợt khách giao bóng và im khi tay vợt chủ nhà giao bóng, trận đấu không còn sòng phẳng. Im lặng cho cả hai là cách giữ cân bằng.
Gốc gác: từ sân cỏ nước Anh thế kỷ 19
Tennis sân cỏ hiện đại hình thành ở Anh vào những năm 1870. Giải Wimbledon đầu tiên diễn ra năm 1877 tại Câu lạc bộ All England. Thời ấy tennis là thú chơi của tầng lớp khá giả, diễn ra trong khuôn viên câu lạc bộ, giữa những người quen nhau. Phép lịch sự của giới này, như không làm ồn khi người khác đang tập trung, vỗ tay nhã nhặn cho cú đánh đẹp, đi vào cách xem tennis và được giữ lại khi môn thể thao trở nên đại chúng.
Những môn có gốc tương tự cũng có nếp im lặng giống vậy, như golf hay bi-a. Ngược lại, những môn sinh ra từ sân chơi của đông đảo người lao động, như bóng đá, có văn hoá khán đài ồn ào hơn ngay từ đầu.
Luật nói gì và trọng tài làm gì
Luật tennis của Liên đoàn Quần vợt Quốc tế (ITF) chủ yếu quy định cách thi đấu của tay vợt. Về khán giả, nó không có điều khoản "cấm nói". Nhưng trọng tài chính có trách nhiệm giữ trật tự trên sân.
- Câu "Quiet, please" (xin giữ trật tự) hay "Thank you" quen thuộc từ ghế trọng tài là cách nhắc khán giả trước khi giao bóng.
- Nếu một tiếng động lớn từ khán đài xảy ra giữa pha bóng và làm ảnh hưởng tới tay vợt, trọng tài có thể cho đánh lại điểm, tuỳ đánh giá của họ.
- Khán giả cố tình gây rối có thể bị nhân viên mời ra khỏi sân theo quy định của giải.
Những thời điểm được đi lại
Ở các giải lớn, khán giả không được vào hay rời chỗ ngồi khi pha bóng đang diễn ra. Thông thường, cửa vào khán đài chỉ mở khi các tay vợt đổi sân, tức sau ván thứ nhất, rồi cứ sau mỗi hai ván, hoặc khi hết set. Nếu bạn ra ngoài mua nước, có thể phải đứng chờ ở cửa vài phút. Đó là chuyện bình thường, không phải bị làm khó.
Khi nào được reo hò, khi nào không
Im lặng không có nghĩa là khán giả tennis phải lạnh lùng. Họ có những khoảnh khắc reo hò rất cuồng nhiệt, chỉ là đúng lúc.
| Thời điểm | Nên làm | Không nên |
|---|---|---|
| Tay vợt chuẩn bị giao bóng | Ngồi yên, im lặng | Gọi tên, cổ vũ, đi lại |
| Bóng đang trong cuộc | Im lặng, có thể "ồ" khẽ khi pha bóng gay cấn | Hô to, la hét |
| Điểm kết thúc | Vỗ tay, reo hò, gọi tên tay vợt | Reo mừng khi đối thủ giao bóng hỏng |
| Đổi sân, nghỉ giữa set | Cổ vũ, đứng dậy, đi lại | Chặn lối đi của người khác |
| Thử thách trọng tài bằng công nghệ | Vỗ tay nhịp dồn chờ kết quả | Huýt sáo trọng tài |
Có một luật bất thành văn mà khán giả lâu năm rất coi trọng: không vỗ tay khi đối thủ của tay vợt mình yêu thích giao bóng hỏng lần thứ hai (lỗi kép), hay khi họ đánh hỏng một cú dễ. Vỗ tay vì lỗi của người khác bị coi là thiếu lịch sự. Vỗ tay cho cú đánh đẹp của bất kỳ ai thì luôn được hoan nghênh.
Một hình ảnh vui ở các giải có công nghệ kiểm tra đường biên: khi tay vợt yêu cầu xem lại, khán giả thường vỗ tay chậm rồi nhanh dần trong lúc màn hình chiếu đường bay của bóng, vỡ ra thành tiếng reo hay tiếng thở dài khi có kết quả.
Không phải nơi nào cũng giống nhau
Mức độ "im lặng" khác nhau giữa các giải và các nước.
- Wimbledon: giữ nếp trang trọng nhất. Khán đài Sân Trung tâm nổi tiếng yên tĩnh, vỗ tay lịch sự.
- Mỹ Mở rộng: nổi tiếng ồn ào hơn, nhất là các trận đêm tại sân lớn ở New York. Âm nhạc giữa các lần đổi sân, khán giả đi lại nhiều hơn, tiếng xì xào thường trực.
- Pháp Mở rộng và Úc Mở rộng: nằm đâu đó ở giữa, tuỳ trận, tuỳ tay vợt. Khi có tay vợt chủ nhà thi đấu, khán đài có thể sôi động như sân bóng.
- Davis Cup, Billie Jean King Cup: các giải đồng đội giữa các quốc gia có không khí khác hẳn, với cổ động viên mặc màu đội tuyển, hô theo nhóm, có nơi còn mang nhạc cụ vào giữa các điểm.
Giới tennis cũng có tranh luận: một số người cho rằng nếp im lặng làm môn này kém hấp dẫn với khán giả trẻ, và nên cho phép ồn hơn như bóng rổ. Số khác cho rằng chính sự im lặng tạo nên nét riêng, khoảnh khắc cả sân nín thở trước một cú giao bóng quyết định là thứ môn khác không có. Hiện tại, nếp cũ vẫn là chuẩn ở phần lớn các giải.
Những tình huống khó xử thường gặp
Điện thoại reo giữa điểm
Đây là lỗi phổ biến nhất. Hãy để điện thoại ở chế độ im lặng trước khi vào chỗ. Đèn flash chụp ảnh cũng thường bị cấm vì có thể làm tay vợt chói mắt.
Trẻ em không ngồi yên được
Nếu đi cùng trẻ nhỏ, hãy chọn chỗ gần lối ra để có thể đưa trẻ ra ngoài vào lần đổi sân tiếp theo. Giải thích trước cho trẻ "bóng bay thì mình im, bóng dừng thì mình vỗ tay" giúp trẻ dễ theo.
Muốn cổ vũ tay vợt Việt Nam ở giải quốc tế
Bạn vẫn có thể mang khăn, mặc áo màu đội tuyển, hô tên tay vợt khi điểm kết thúc và khi đổi sân. Cổ vũ đúng lúc vừa giúp tay vợt, vừa để lại ấn tượng đẹp về khán giả Việt Nam.
Góc nhìn hôm nay
Nếp im lặng của tennis là một ví dụ hay cho thấy mỗi môn thể thao có "văn hoá khán đài" riêng, và cổ vũ tốt nghĩa là cổ vũ đúng với môn đó. Kỹ năng này mang theo được: ở những môn cần tập trung cao như bắn cung, cử tạ ở lúc vận động viên chuẩn bị nâng, hay bóng bàn trước cú giao bóng, khán giả có kinh nghiệm cũng tự biết lúc nào nên lặng.
Nếu bạn muốn trải nghiệm, ở Việt Nam có các giải tennis quốc tế quy mô nhỏ và giải trong nước, nơi bạn có thể ngồi gần sân, nghe rõ tiếng bóng và cảm nhận vì sao sự im lặng lại quan trọng. Trước khi đi, đọc qua quy định khán giả của giải, thường có trên trang của ban tổ chức. Còn nếu xem qua truyền hình, hãy thử để ý: khoảnh khắc trước cú giao bóng quyết định, cả sân hàng chục nghìn người im phăng phắc, đó cũng là một cách cổ vũ.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao xem tennis phải im lặng?
Tay vợt dựa vào tiếng bóng chạm vợt, chạm sân để đọc độ xoáy và tốc độ, và thời gian phản xạ rất ngắn nên tiếng ồn dễ làm hỏng cú đánh. Ngoài ra, môn này giữ nếp lịch sự từ thời là thú chơi của giới khá giả Anh thế kỷ 19.
Khi nào được vỗ tay khi xem tennis?
Bạn được vỗ tay, reo hò khi điểm vừa kết thúc, khi các tay vợt đổi sân và khi hết set. Khi tay vợt chuẩn bị giao bóng và khi bóng đang trong cuộc, khán giả nên im lặng.
Có bị đuổi ra ngoài nếu làm ồn khi xem tennis không?
Trọng tài thường nhắc nhở trước. Nếu khán giả cố tình gây rối nhiều lần, nhân viên có thể mời ra khỏi sân theo quy định của giải. Tiếng ồn bất ngờ giữa pha bóng có thể khiến trọng tài cho đánh lại điểm.
Vì sao không nên vỗ tay khi đối thủ giao bóng hỏng?
Trong văn hoá tennis, vỗ tay vì lỗi của người khác bị coi là thiếu lịch sự. Khán giả được khuyến khích vỗ tay cho cú đánh đẹp của bất kỳ tay vợt nào, chứ không mừng khi ai đó mắc lỗi.
Giải tennis nào có khán giả ồn ào nhất?
Mỹ Mở rộng thường được coi là giải lớn ồn ào nhất, nhất là các trận đêm. Các giải đồng đội như Davis Cup cũng sôi động hơn nhiều so với giải cá nhân, còn Wimbledon giữ nếp trang trọng nhất.
