Các nhịp trống cổ vũ quen thuộc và cách khán đài hô theo cho đúng

Các nhịp trống cổ vũ quen thuộc trên khán đài đều rất đơn giản: vài tiếng trống đều nhau để khán giả chen vào một câu hô ngắn, một chuỗi tiếng dồn dần lên rồi bùng nổ, hoặc một nhịp chậm chắc để cả sân vỗ tay theo. Chúng đơn giản vì phải để hàng chục nghìn người, phần lớn chưa từng học nhạc, bắt theo được ngay từ lần nghe thứ hai. Bài này điểm qua những kiểu nhịp hay gặp nhất và cách khán đài hô theo từng kiểu.

Nguyên tắc chung: nhịp trống trên khán đài phải "dễ đoán"

Trong phòng hoà nhạc, người ta thích những nhịp bất ngờ. Trên khán đài thì ngược lại. Một nhịp cổ vũ tốt là nhịp mà nghe hai lần đầu, lần thứ ba bạn đã đoán được tiếng trống tiếp theo rơi vào đâu. Chỉ khi đoán được, hàng nghìn người mới cùng mở miệng đúng một lúc.

Vì thế, các nhịp cổ vũ thường có ba đặc điểm:

• Ngắn: một vòng nhịp thường chỉ dài bằng một câu hô vài chữ, rồi lặp lại.
• Có chỗ trống cho tiếng người: trống đánh, rồi nghỉ, và chính khoảng nghỉ đó là chỗ khán giả hô hoặc vỗ tay. Nhịp đánh kín không chừa khoảng nào sẽ nuốt mất tiếng hô.
• Tốc độ vừa phải: quá nhanh thì đám đông không theo kịp, quá chậm thì tiếng hô bị dài lê thê và mất lửa.

Những khái niệm như phách mạnh, phách nhẹ hay cấu trúc nhịp là chuyện của âm nhạc học. Ở đây ta chỉ nhìn chúng từ chỗ người ngồi trên khán đài: nghe thấy gì, hô vào lúc nào.

Năm kiểu nhịp trống hay gặp trên khán đài

Kiểu 1: trống gọi, khán đài đáp

Đây là kiểu phổ biến nhất ở các sân bóng Việt Nam. Trống đánh một cụm vài tiếng đều nhau, rồi dừng lại để khán đài hô một câu ngắn có số chữ tương ứng. Ví dụ quen thuộc nhất là câu "Việt Nam vô địch": trống đánh một cụm, khán đài hô bốn chữ rơi đúng vào các tiếng trống tiếp theo, rồi vòng lặp lại.

Cũng theo cách này, tên đội hoặc tên thành phố hai, ba chữ được ghép với một cụm trống tương ứng. Khi tên đội có hai âm tiết, nhịp thường là ba tiếng trống rồi hô hai chữ; khi có ba âm tiết, trống thường gõ đúng ba tiếng cho khán giả hô chồng lên. Không có quy định chính thức nào cả; mỗi hội cổ động viên chọn cách nghe hợp với tên đội mình nhất, dùng vài lần là thành nếp.

Điểm mạnh của kiểu gọi – đáp là người mới vào sân lần đầu cũng bắt được ngay. Bạn chỉ cần nghe người xung quanh hô một vòng, vòng sau là hô theo được.

Kiểu 2: hô – vỗ tay xen kẽ

Kiểu này thay một phần tiếng hô bằng tiếng vỗ tay. Một ví dụ quen thuộc với khán giả quốc tế là nhịp "Let's go" ở các sân bóng rổ, bóng chày Mỹ: hai tiếng vỗ tay, rồi ba tiếng vỗ tay nhanh hơn, xen giữa là tên đội. Ở Việt Nam, nhiều khán đài cũng có nhịp "vỗ – vỗ – vỗ – hô", trong đó trống đánh trùng với tiếng vỗ tay để giữ cho đám đông không trôi nhịp.

Kiểu hô – vỗ tay có lợi là ít mệt cổ họng hơn và vẫn tạo được âm thanh lớn. Ở những trận kéo dài như bóng chuyền năm set hay trận bóng đá có hiệp phụ, các khán đài thường xen kiểu này với kiểu hô to để giữ sức.

Kiểu 3: dồn trống tăng tốc

Nếu đã từng ngồi trong một sân đông khán giả lúc đội nhà được phạt góc, bạn sẽ nhận ra kiểu này. Trống bắt đầu đánh chậm, từng tiếng một, rồi nhanh dần, nhanh dần, cho tới khi thành một tràng liên tục. Khán đài theo đó mà gào lên mỗi lúc một to. Khi bóng được đá đi, mọi thứ vỡ ra thành tiếng reo hoặc tiếng thở dài.

Kiểu dồn trống cũng được dùng ở những phút cuối trận khi đội nhà cần bàn thắng, hoặc khi một cầu thủ chuẩn bị đá phạt gần vòng cấm. Vì nó gắn với khoảnh khắc căng thẳng, các tay trống có kinh nghiệm dùng nó tiết kiệm. Dồn trống suốt trận thì tới lúc quan trọng thật, khán đài đã mệt và không còn thấy đặc biệt.

Kiểu 4: nhịp chậm, chắc và vỗ tay đồng loạt

Không phải nhịp cổ vũ nào cũng nhanh. Có những nhịp chậm, mỗi tiếng trống cách nhau vài giây, cả sân vỗ tay đúng một lần theo mỗi tiếng. Kiểu này tạo cảm giác uy nghi, nặng nề, thường được dùng trước giờ bóng lăn hoặc khi đội nhà cần lấy lại bình tĩnh.

Ví dụ nổi tiếng nhất trên thế giới là tiếng vỗ tay kiểu Viking của khán giả Iceland tại Euro 2016: tiếng trống, hai tay giơ cao vỗ một tiếng kèm tiếng hô trầm, khoảng cách giữa các tiếng ngắn dần cho tới khi thành một tràng dồn dập. Câu chuyện của khán đài Iceland được kể riêng ở bài về văn hoá khán đài thế giới. Điều đáng chú ý ở đây là nó cho thấy một nhịp chậm, đơn giản đến mức tối giản vẫn có thể gây ấn tượng mạnh hơn bất cứ bài hát phức tạp nào.

Một nhịp quen thuộc khác là kiểu "giậm – giậm – vỗ" mà nhiều khán đài thể thao dùng, vốn nổi tiếng nhờ một bài hát rock những năm 1970. Ở đó, tiếng giậm chân lên sàn khán đài và tiếng vỗ tay đóng vai trò của chính chiếc trống. Ở các nhà thi đấu có sàn khán đài bằng gỗ hoặc kim loại, kiểu nhịp này vang rất lớn, nên nhiều ban tổ chức yêu cầu khán giả không giậm quá mạnh vì lý do an toàn kết cấu.

Kiểu 5: trống đệm cho bài hát của khán đài

Khi khán đài hát một bài có giai điệu, trống không còn là người dẫn mà lùi về làm người giữ phách. Lúc này trống thường đánh đều theo nhịp đi của bài, giúp những khu ngồi xa không bị hát lệch. Ở các khán đài châu Âu và Nam Mỹ, nơi người ta có thể hát liền nhiều phút không nghỉ, vai trò này rất quan trọng: không có trống, mỗi khu sẽ dần trôi về một tốc độ khác nhau.

Các bài hát khán đài thường mượn giai điệu sẵn có, từ dân ca, nhạc pop cho tới nhạc thính phòng, rồi thay lời. Chuyện vì sao khán đài thích mượn giai điệu và những bài nổi tiếng được bàn ở danh mục khẩu hiệu và bài hát cổ vũ. Ở góc trống, điều cần biết là tay trống phải thuộc bài, biết chỗ nào nên nhấn, chỗ nào nên để giọng người nổi lên.

Bảng so sánh các kiểu nhịp cổ vũ

Bạn hô theo thế nào cho đúng nhịp

Nếu bạn mới đi xem trận lần đầu và ngại hô sai, vài mẹo sau có thể giúp:

1. Nghe trước một vòng: đừng vội hô ngay khi trống bắt đầu. Nghe người xung quanh hô một vòng, nhận ra câu hô và chỗ nghỉ.
2. Nghe trống gần nhất, đừng nghe loa sân: trên sân lớn, tiếng từ đầu kia khán đài đến tai bạn muộn hơn. Bám vào trống ở khu của mình sẽ khớp với người ngồi cạnh.
3. Nhìn tay người dẫn: nhiều hội cổ động viên có người đứng trên bục ra hiệu bằng tay. Khi họ giơ tay, nghĩa là sắp bắt đầu hoặc sắp đổi bài.
4. Vỗ tay trước, hô sau: nếu chưa thuộc câu hô, cứ vỗ tay đúng theo trống. Vỗ tay đúng nhịp cũng là góp phần.
5. Giữ giọng: hô bằng hơi từ bụng thay vì gào bằng cổ họng. Trận dài, gào sai cách hai mươi phút đầu là khàn giọng cả tuần.

Cũng nên nhớ rằng không phải lúc nào cũng cần hô. Khi trống im vì có cầu thủ chấn thương, hay vì quốc ca của đội khách đang vang lên, khán đài văn minh cũng im theo.

Góc nhìn hôm nay: nhịp trống như một bản sắc

Qua nhiều năm, mỗi khán đài dần có những nhịp riêng mà người hâm mộ đội khác nghe là nhận ra. Có những nhịp sinh ra từ một trận đáng nhớ, được giữ lại như một kỷ niệm. Có những nhịp được truyền từ thế hệ tay trống này sang thế hệ sau, người mới vào hội phải học như học bài.

Nếu bạn muốn tìm hiểu nhịp của đội mình cổ vũ, cách hiệu quả nhất là xem lại video quay từ khán đài, không phải video phát sóng. Video phát sóng thường lấy âm thanh từ sân, tiếng trống bị trộn lẫn. Video quay từ khu cổ động viên cho bạn nghe rõ trống gọi gì, khán đài đáp gì. Nếu bạn quan tâm tới phần nhạc lý đằng sau, như phách, nhịp hay vì sao con người thích đồng bộ theo tiếng trống, đó là một chủ đề riêng của âm nhạc và khoa học nhịp điệu. Còn trên khán đài, bài học quan trọng nhất vẫn rất giản dị: nghe nhau, chờ nhau, và hô cùng một lúc.