Ban kèn cổ động viên: kèn đồng trên khán đài bóng đá châu Âu

Ban kèn của cổ động viên là nhóm vài người tới vài chục người mang kèn đồng, kèn trumpet, kèn trombone, tuba cùng trống lên khán đài để chơi nhạc cổ vũ đội mình. Ở châu Âu, những ban kèn như vậy đi theo đội tuyển Anh, Hà Lan, Tây Ban Nha và nhiều câu lạc bộ, chơi những giai điệu ai cũng thuộc để cả khán đài hát theo. Họ không thay thế tiếng hát của khán giả, mà làm "dàn nhạc đệm" cho hàng nghìn giọng hát không chuyên.

Kèn đồng lên khán đài từ đâu

Từ rất lâu trước khi có bóng đá chuyên nghiệp, kèn đồng đã là âm thanh của lễ hội đường phố châu Âu. Ở Hà Lan, Bỉ, Đức, Thuỵ Sĩ, mùa lễ hội hoá trang hằng năm là dịp những ban nhạc kèn nghiệp dư diễu hành khắp phố. Ở Tây Ban Nha, những nhóm nhạc kèn nhỏ chơi ở hội làng, ở đám rước và ở đấu trường. Ở nước Anh, phong trào ban nhạc kèn đồng gắn với các khu mỏ, khu nhà máy từ thế kỷ 19, mỗi thị trấn công nghiệp có một ban nhạc của mình.

Vì thế, khi bóng đá trở thành môn thể thao của đông đảo người lao động, kèn đồng tới sân là chuyện tự nhiên. Từ đầu thế kỷ 20, nhiều sân bóng ở Anh có ban nhạc kèn đồng chơi trước trận và giữa hai hiệp, thường do ban tổ chức mời. Kiểu ban nhạc ấy đứng dưới sân, chơi cho khán giả nghe. Ban kèn của cổ động viên thì khác: họ ngồi lẫn trong khán đài, mua vé như mọi người, và chơi để khán giả hát theo.

Những ban kèn cổ động viên được biết tới nhiều

Ban nhạc cổ động viên đội tuyển Anh

Ban kèn nổi tiếng nhất trên khán đài bóng đá Anh có lẽ là ban nhạc thường được gọi là England Supporters Band. Nhóm hình thành từ những cổ động viên chơi kèn ở sân của câu lạc bộ Sheffield Wednesday đầu những năm 1990, rồi từ giữa thập niên đó bắt đầu theo đội tuyển Anh tới các giải lớn. Giai điệu gắn với họ nhất là nhạc chủ đề của bộ phim The Great Escape (1963) do Elmer Bernstein soạn. Đó là một khúc nhạc không lời, nhịp hành khúc, đoạn kèn dễ nhớ, nên khán đài chỉ cần ngân theo là đủ.

Ban nhạc này cũng cho thấy mặt hai chiều của kèn trên khán đài. Có người coi họ là linh hồn của khán đài đội tuyển, có người lại thấy tiếng kèn lặp đi lặp lại cả trận làm khán đài bớt tự phát. Ở một số sân và một số giải, họ phải xin phép trước mới được mang nhạc cụ vào, và không phải lúc nào cũng được chấp thuận.

Ban nhạc lễ hội của cổ động viên Hà Lan

Khán đài màu cam của đội tuyển Hà Lan thường có tiếng kèn đồng của những ban nhạc mang phong cách lễ hội hoá trang Hà Lan. Ở Hà Lan, loại ban nhạc đường phố chơi kèn đồng, trống, vừa đi vừa chơi trong lễ hội có tên riêng là dweilorkest. Khi đội tuyển thi đấu, những ban nhạc kiểu này đi theo cổ động viên trên phố trước trận, chơi ở các quảng trường nơi người hâm mộ tụ tập, và ở một số trận được mang nhạc cụ vào sân. Âm nhạc của họ vui, nhanh, nhiều bài dân gian và nhạc pop được phối lại.

Charanga và txaranga ở Tây Ban Nha

Ở Tây Ban Nha, những nhóm nhạc kèn nhỏ chơi ở lễ hội được gọi là charanga; ở xứ Basque, kiểu nhóm này gọi là txaranga. Chúng xuất hiện trong lễ hội thị trấn, trong những ngày hội lớn, và cả quanh sân bóng trong ngày có trận. Bên cạnh đó, khán đài đội tuyển Tây Ban Nha nhiều năm gắn với hình ảnh một chiếc trống cái lớn theo đội đi khắp các giải, cho thấy ở đây trống và kèn cùng tồn tại trong văn hoá cổ vũ.

Guggenmusik ở vùng nói tiếng Đức

Ở Thuỵ Sĩ và miền nam nước Đức, các ban nhạc lễ hội hoá trang gọi là Guggenmusik nổi tiếng vì chơi kèn đồng cố ý hơi "lệch", ồn ào và vui nhộn. Những ban nhạc kiểu này đôi khi được mời chơi ở các trận khúc côn cầu trên băng hay bóng đá, khi khán giả muốn có không khí lễ hội.

Ban kèn làm gì trong một trận

Ban kèn trên khán đài có cách làm việc khá khác với ban nhạc biểu diễn. Họ không chơi một chương trình định sẵn mà phản ứng theo trận.

Điểm quan trọng là ban kèn giỏi biết lùi lại. Kèn đồng rất to, nếu chơi liên tục sẽ lấn át giọng hát của khán đài, biến khán giả thành người nghe thay vì người hát. Những ban kèn được cổ động viên quý thường chơi ngắn, mở đầu một bài rồi để khán đài tự hát, và chỉ quay lại khi tiếng hát bắt đầu đuối.

Vì sao giai điệu kèn phải "không lời"

Ban kèn trên khán đài thường chọn những giai điệu ai cũng nhận ra nhưng không cần thuộc lời. Đó có thể là nhạc phim, hành khúc, giai điệu dân gian hoặc một đoạn riff nhạc pop nổi tiếng. Lý do rất thực tế: khán đài đông người, nhiều người đến từ nhiều vùng khác nhau, nhiều người không thuộc lời. Một giai điệu không lời cho phép tất cả cùng ngân "la la", vỗ tay hay hô tên đội theo nhịp.

Chuyện khán đài mượn giai điệu sẵn có để hát được bàn kỹ ở danh mục khẩu hiệu và bài hát. Ở góc kèn, bạn chỉ cần nhớ: một đoạn kèn tốt trên khán đài thường ngắn, dễ nhớ ngay từ lần nghe đầu, và có những chỗ nghỉ để tiếng người chen vào.

Quy định và tranh cãi quanh kèn trên khán đài

Mang nhạc cụ vào sân không phải là quyền mặc nhiên. Ở các giải đấu châu Âu, quy định về nhạc cụ do ban tổ chức giải và từng sân đặt ra. Thông thường, ban kèn phải:

• Đăng ký trước với câu lạc bộ, liên đoàn hoặc ban tổ chức, nêu số người và loại nhạc cụ.
• Chấp nhận kiểm tra nhạc cụ ở cổng, vì vỏ kèn, hộp đựng có thể bị nghi giấu vật cấm.
• Ngồi ở khu được chỉ định, không chắn lối đi hay lối thoát hiểm.
• Tuân thủ yêu cầu dừng chơi khi được nhắc, ví dụ trong phút mặc niệm.

Tranh cãi quanh kèn trên khán đài thường xoay quanh hai câu hỏi. Thứ nhất, kèn có làm khán đài kém tự nhiên không, khi một nhóm nhỏ quyết định âm thanh của cả nghìn người? Thứ hai, mức ồn có ảnh hưởng tới người ngồi gần không? Không có câu trả lời chung. Ở một số nơi, khán giả coi ban kèn là truyền thống không thể thiếu; ở nơi khác, khán giả muốn khán đài chỉ có tiếng người. Sau World Cup 2010, khi vuvuzela bị cấm ở nhiều sân châu Âu, câu chuyện "nhạc cụ trên khán đài" cũng được bàn lại nhiều hơn.

Góc nhìn hôm nay: kèn trên khán đài Việt Nam

Ở Việt Nam, trống vẫn là nhạc cụ chủ đạo trên khán đài. Kèn đồng thật ít gặp hơn, phần lớn khán giả dùng kèn nhựa đơn giản. Tuy vậy, ở một số sự kiện, đặc biệt là khi các trường học, cơ quan hay hội cổ động viên tổ chức cổ vũ có chuẩn bị, đôi khi có nhóm nhạc kèn nhỏ chơi những bài quen thuộc.

Nếu hội của bạn muốn đưa kèn lên khán đài, vài gợi ý:

1. Bắt đầu nhỏ: hai ba cây kèn chơi chắc tay tốt hơn mười cây chơi lệch nhau.
2. Chọn giai điệu không lời hoặc giai điệu dân gian, tránh chép lời bài hát có bản quyền lên băng rôn hay phát trên loa.
3. Phối hợp với người đánh trống và người dẫn khán đài để kèn không đè lên tiếng hô.
4. Liên hệ ban tổ chức trước ngày thi đấu để hỏi về việc mang nhạc cụ, đừng đợi tới cổng mới hỏi.
5. Lo cho tai: người chơi kèn và người ngồi trước loa kèn đều nên dùng nút tai.

Muốn nghe ban kèn khán đài thật sự, bạn có thể tìm video quay từ khán đài các trận của đội tuyển Anh, Hà Lan ở những giải lớn gần đây. Hãy để ý không chỉ tiếng kèn mà cả lúc kèn dừng: đó là lúc khán đài tự hát, và đó mới là mục đích của ban kèn.