Người đánh trống cổ vũ là người giữ nhịp cho cả một khán đài: tiếng trống của họ quyết định khi nào hàng nghìn người cùng hô, cùng vỗ tay, khi nào dồn lên và khi nào lặng xuống. Trên khán đài, họ không biểu diễn cho riêng mình mà làm việc của một nhạc trưởng, đọc trận đấu từng phút và đọc cả tâm trạng đám đông quanh mình. Một tay trống giỏi có thể kéo cả khu khán đài đứng dậy; một tay trống vụng có thể làm tiếng hô rời rạc, mỗi góc một kiểu.
Vì sao khán đài cần một người giữ nhịp
Thử tưởng tượng hai mươi nghìn người cùng muốn hô "Việt Nam vô địch". Không có ai bắt nhịp, khu A hô trước, khu C hô sau nửa giây, khu B lệch hẳn một nhịp. Âm thanh tới sân thành một tiếng ồn đục, không còn nghe ra chữ. Trên sân vận động, âm thanh đi từ đầu này sang đầu kia mất một khoảng thời gian thấy được, nên đám đông càng lớn thì càng dễ lệch nhau.
Tiếng trống giải quyết chuyện đó. Âm trầm của trống cái đi xa, xuyên qua tiếng ồn, và quan trọng nhất là dễ đoán: nghe hai ba tiếng đầu là người ta biết tiếng tiếp theo rơi vào đâu. Vì thế người trên khán đài không cần nhìn ai, chỉ cần nghe trống là bám được nhịp. Câu hô ngắn, nhịp trống đều, hàng nghìn người tự nhiên khớp vào nhau.
Một trận đấu nhìn từ chỗ người đánh trống
Với khán giả bình thường, trận đấu là chín mươi phút xem bóng. Với người đánh trống, đó là chín mươi phút vừa xem bóng vừa đọc người. Công việc của họ thường chia thành mấy chặng khá rõ.
Trước giờ bóng lăn
Tay trống của các hội cổ động viên thường đến sớm. Họ mang trống qua cổng kiểm soát theo thoả thuận với ban tổ chức, chọn chỗ đứng sao cho cả khu nghe rõ và nhìn thấy mình, rồi khởi động bằng những nhịp chậm, quen thuộc để khán đài "nóng" dần lên. Lúc đội ra khởi động, trống thường đánh mạnh hơn để chào đội. Khi hai đội ra sân và hát quốc ca hay bài truyền thống, người đánh trống có nề nếp sẽ ngừng hẳn, đợi xong mới đánh tiếp.
Trong lúc bóng lăn
Đây là lúc khó nhất. Trận đấu có nhịp riêng của nó: lúc dồn ép, lúc giằng co, lúc nghỉ vì có cầu thủ nằm sân. Tay trống giỏi không đánh liên tục như cái máy. Họ để dành sức cho những thời điểm có ý nghĩa: đội nhà được phạt góc, được đá phạt gần khung thành, đang tấn công dồn dập, hay vài phút cuối khi cần một bàn. Khi đội nhà phải phòng ngự, nhiều khán đài đổi sang nhịp chậm và chắc để giữ tinh thần, thay vì nhịp nhanh làm cầu thủ thêm vội.
Sau bàn thắng và sau tiếng còi kết thúc
Khi có bàn thắng, khán đài tự bùng nổ, trống chỉ cần theo sau. Cái khó là kéo đám đông trở lại một nhịp chung sau vài chục giây ăn mừng hỗn loạn. Còn sau tiếng còi kết thúc, dù thắng hay thua, nhiều hội cổ động viên giữ thói quen đánh một đoạn chào khi cầu thủ đi về phía khán đài cảm ơn. Đó là đoạn trống ít người để ý nhưng có ý nghĩa với cầu thủ hơn người ta tưởng.
Những phẩm chất của một tay trống khán đài giỏi
Người đánh trống khán đài không cần là nhạc công chuyên nghiệp. Nhiều người tự học, tập ở sân tập của hội hoặc ở nhà văn hoá khu phố. Nhưng những người được cả khán đài tin thường có chung mấy điểm.
| Phẩm chất | Biểu hiện trên khán đài | Vì sao quan trọng |
|---|---|---|
| Giữ nhịp đều | Không nhanh dần lên khi phấn khích, không chậm lại khi mệt | Nhịp trôi là đám đông lệch nhau ngay |
| Biết đọc trận | Dồn trống đúng lúc phạt góc, tấn công, phút cuối | Tiếng trống có ý nghĩa thì khán đài mới theo |
| Biết dừng | Im khi có cầu thủ chấn thương nặng, khi phút mặc niệm, khi quốc ca | Thể hiện sự tôn trọng, giữ uy tín cho hội |
| Sức bền | Đánh được cả trận, dưới nắng hoặc mưa | Trống tắt giữa chừng là khán đài hụt hơi |
| Phối hợp | Ra hiệu cho người cầm loa, các tay trống khác cùng chuyển bài | Một khán đài lớn thường có nhiều trống cùng đánh |
Trong những phẩm chất đó, "biết dừng" là điều phân biệt người đánh trống có kinh nghiệm với người mới. Tiếng trống không phải lúc nào cũng là điều tốt. Khi có cầu thủ, dù là đội nào, nằm bất động trên sân và đội y tế chạy vào, một khán đài văn minh sẽ tự lặng xuống. Người đánh trống là người làm gương đầu tiên.
Nhạc trưởng, nhưng không phải chỉ huy duy nhất
Ở những khán đài có tổ chức chặt, vai trò dẫn dắt thường chia cho nhiều người. Có người cầm loa hoặc micro đứng quay lưng vào sân để hô mở bài, người đó ở nhiều nước được gọi là capo. Có người đánh trống giữ nhịp. Có người lo cờ, khăn, băng rôn. Người đánh trống và người cầm loa phải hiểu ý nhau: người cầm loa chọn bài, tay trống mở nhịp, khán đài hát theo.
Ở những khán đài nhỏ hơn, như các trận bóng đá phong trào, bóng chuyền nhà thi đấu hay hội thao cơ quan, thường chỉ có một hai tay trống, và họ kiêm luôn việc chọn bài. Lúc ấy, người đánh trống thực sự là nhạc trưởng duy nhất, và cách họ đánh định hình luôn không khí của cả buổi.
Cũng có những tay trống trở nên quen mặt với khán giả cả nước. Ở Tây Ban Nha, Manuel Cáceres, được biết đến với biệt danh "Manolo el del Bombo", theo đội tuyển qua nhiều kỳ giải lớn với chiếc trống cái của mình và trở thành một hình ảnh gắn với khán đài đội tuyển nước này. Ở Việt Nam, các hội cổ động viên câu lạc bộ và đội tuyển cũng có những người đánh trống gắn bó hàng chục năm, được các thế hệ khán giả nhận ra từ xa nhờ tiếng trống hơn là nhờ khuôn mặt.
Nhịp trống và tiếng hô: ai dẫn ai
Một câu hỏi thú vị là trên khán đài, trống dẫn tiếng hô hay tiếng hô dẫn trống. Câu trả lời là cả hai, tuỳ thời điểm.
- Trống dẫn: khi bắt đầu một bài hô quen thuộc. Tay trống đánh vài nhịp mở đầu, khán đài nhận ra và hô theo.
- Tiếng hô dẫn: khi khán đài tự bùng lên sau một pha bóng đẹp hoặc một quyết định gây tranh cãi. Lúc này tay trống khôn ngoan sẽ nghe xem đám đông đang hô gì rồi đánh theo nhịp đó để giữ cho tiếng hô kéo dài.
- Cùng tăng tốc: nhiều bài cổ vũ bắt đầu chậm rồi nhanh dần, trống dồn lên cho tới khi cả khán đài vỡ ra thành tiếng reo. Kiểu này cần người đánh trống quyết đoán, vì đám đông sẽ theo đúng tốc độ trống.
Khán đài theo người đánh trống vì tin rằng người đó đang nghe mình. Mất niềm tin ấy thì trống to mấy cũng chỉ là tiếng ồn.
Những điều người đánh trống có trách nhiệm không làm
Người cầm trống có sức ảnh hưởng lớn trên khán đài, nên họ cũng có trách nhiệm lớn. Các hội cổ động viên có nề nếp thường tự đặt ra những điều không làm, và người đánh trống là người giữ những điều đó rõ nhất.
- Không đánh nhịp cho những câu hô xúc phạm đội khách, trọng tài, hay khẩu hiệu xúc phạm vùng miền. Khi khán đài tự hô những câu như vậy, tay trống tắt trống là cách phản đối rõ ràng nhất.
- Không đánh trống trong phút mặc niệm, khi quốc ca đang vang lên, hay khi có cầu thủ chấn thương nặng.
- Không dùng trống làm vật cản lối đi, lối thoát hiểm trên khán đài. Ban tổ chức thường chỉ định chỗ đứng cho trống cũng vì lý do này.
- Không đánh sát tai người khác trong thời gian dài. Trống cái đánh mạnh ở khoảng cách gần rất to; người đứng cạnh, nhất là trẻ em, nên được nhường chỗ xa hơn.
Chính người đánh trống cũng phải lo cho tai mình. Nhiều tay trống khán đài lâu năm dùng nút tai loại giảm âm đều, vẫn nghe rõ nhịp mà bớt hại tai. Nếu bạn sau mỗi trận thấy ù tai kéo dài hoặc nghe kém đi, nên đi khám tai mũi họng thay vì cố chịu.
Muốn trở thành người đánh trống trên khán đài, bắt đầu từ đâu
Nếu bạn mê không khí sân bóng và muốn một ngày đứng sau chiếc trống, con đường thường không bắt đầu bằng việc mua trống. Nó bắt đầu bằng việc đi xem nhiều trận, ngồi gần khu cổ động viên và nghe.
- Nghe và thuộc bài của khán đài: mỗi hội có một "kho" nhịp và câu hô riêng. Bạn cần thuộc chúng như thuộc lời bài hát trước khi nghĩ tới chuyện dẫn.
- Tham gia hội cổ động viên: phần lớn các tay trống được đào tạo ngay trong hội, theo kiểu người đi trước kèm người đi sau. Đây cũng là cách để được phép mang trống vào sân, vì nhiều ban tổ chức chỉ làm việc với hội có đăng ký.
- Tập giữ nhịp đều: đánh theo máy đếm nhịp trong thời gian dài là cách đơn giản để bạn nhận ra mình hay nhanh lên lúc nào.
- Bắt đầu ở vị trí phụ: đánh trống thứ hai, thứ ba theo tay trống chính, quan sát cách họ chuyển bài, rồi mới dần nhận vai dẫn.
- Học luật của sân: mỗi sân, mỗi giải có quy định riêng về kích thước trống, chỗ đứng, giờ mang vào. Biết luật trước giúp bạn và cả hội tránh rắc rối.
Góc nhìn hôm nay
Ngày nay nhiều sân có loa lớn và người dẫn chương trình phát nhạc, hô khẩu hiệu qua hệ thống âm thanh. Có người lo rằng tiếng trống tự phát của khán đài sẽ mất chỗ. Thực tế ở nhiều nơi, hai thứ cùng tồn tại: loa sân lo phần giới thiệu, nghỉ giữa hiệp; tiếng trống của khán đài lo phần trong trận, khi bóng đang lăn và cảm xúc là của người xem.
Nếu bạn muốn hiểu thêm, cách tốt nhất là đi xem một trận và chọn chỗ ngồi gần khu cổ động viên có trống. Đừng chỉ nhìn sân. Dành vài phút nhìn người đánh trống: xem họ ngẩng lên nhìn sân lúc nào, quay lại ra hiệu cho ai, dừng tay khi nào. Bạn sẽ thấy trận đấu có thêm một lớp nữa, lớp của những người không ghi bàn nhưng góp phần làm nên không khí của cả buổi tối.
Câu hỏi thường gặp
Người đánh trống cổ vũ làm nhiệm vụ gì trên khán đài?
Người đánh trống giữ nhịp chung để hàng nghìn khán giả hô, vỗ tay và hát khớp với nhau. Họ chọn thời điểm dồn trống theo diễn biến trận, phối hợp với người cầm loa, và biết dừng khi có quốc ca, phút mặc niệm hay cầu thủ chấn thương nặng.
Vì sao khán đài dùng trống mà không chỉ hô bằng miệng?
Trên sân rộng, âm thanh đến các khu khán đài lệch nhau nên tiếng hô dễ rời rạc. Tiếng trống trầm đi xa, đều và dễ đoán, giúp mọi người bám vào cùng một nhịp mà không cần nhìn ai.
Muốn đánh trống cho hội cổ động viên cần làm gì?
Bạn nên tham gia một hội cổ động viên có đăng ký, thuộc các bài hô của khán đài, tập giữ nhịp đều và bắt đầu từ vị trí trống phụ. Nhiều ban tổ chức chỉ cho mang trống vào sân khi hội đã làm việc trước với họ.
Đánh trống trên khán đài có hại tai không?
Trống cái đánh mạnh ở gần rất to, nên cả người đánh lẫn người đứng sát cạnh đều có nguy cơ. Nhiều tay trống dùng nút tai giảm âm đều để vẫn nghe rõ nhịp. Nếu bị ù tai kéo dài hay nghe kém đi sau trận, bạn nên đi khám tai mũi họng.
Khi nào người đánh trống nên ngừng đánh?
Khi quốc ca vang lên, khi có phút mặc niệm, khi cầu thủ của bất kỳ đội nào chấn thương nặng, và khi khán đài hô những câu xúc phạm. Tắt trống lúc đó là cách người giữ nhịp thể hiện sự tôn trọng và giữ uy tín cho cả hội.
