Tifo là bức tranh hoặc màn trình diễn khổng lồ do cổ động viên dựng trên khán đài, thường ngay trước khi hai đội ra sân. Một tifo lớn có thể phủ kín cả khán đài sau khung thành, cần hàng chục người làm trong nhiều tuần, hàng trăm mét vuông vải và sự phối hợp của hàng nghìn người trong vài phút. Tifo là tác phẩm tập thể của hội cổ động viên, khác với thẻ lật đồng diễn do ban tổ chức sắp đặt.
Chữ "tifo" nghĩa là gì
"Tifo" là tiếng Ý, gốc nghĩa là bệnh thương hàn, một cơn sốt. Người Ý dùng chữ này để chỉ sự cuồng nhiệt với một đội thể thao, và người hâm mộ được gọi là "tifosi", những người "bị sốt". Từ đó, "tifo" dần được dùng cho chính màn trình diễn mà cổ động viên dựng lên trên khán đài. Ngày nay chữ này đã đi vào tiếng Anh và nhiều ngôn ngữ khác.
Các kiểu tifo thường gặp
| Kiểu | Mô tả | Độ khó |
|---|---|---|
| Tấm vải khổng lồ | Một bức tranh vẽ trên vải ghép lại, được kéo lên phủ cả khán đài | Cao: cần chỗ vẽ rộng, nhiều người, hệ thống dây kéo |
| Cờ, giấy màu theo ô | Mỗi người giơ một tờ giấy hoặc lá cờ nhỏ theo màu đã đặt sẵn trên ghế, ghép thành hình | Trung bình: cần đặt đúng màu ở từng ghế |
| Cờ lớn vẫy | Nhiều lá cờ lớn cùng vẫy, tạo một biển màu | Thấp hơn, nhưng cần nhiều người khoẻ |
| Băng rôn hai que | Băng rôn nhỏ căng giữa hai que, giơ cao | Thấp |
| Kết hợp nhiều lớp | Tấm vải lớn ở giữa, giấy màu xung quanh, băng rôn chữ phía dưới | Rất cao |
Ở các buổi lễ khai mạc, bạn còn thấy kiểu thẻ lật đồng diễn (card stunt), nơi hàng nghìn người lật thẻ theo hiệu lệnh để tạo hình chuyển động. Đó là sản phẩm của ban tổ chức sự kiện, với tập luyện bài bản; tifo của cổ động viên thì do chính khán đài tự làm, tự bỏ tiền.
Từ ý tưởng tới khán đài: một tifo được làm thế nào
Mỗi nhóm có cách làm riêng, nhưng quy trình chung của một tifo vải lớn thường gồm các bước sau.
1. Ý tưởng và thiết kế
Nhóm làm tifo chọn chủ đề: một trận quan trọng, kỷ niệm thành lập câu lạc bộ, một biểu tượng của thành phố, một nhân vật truyền thuyết. Người thiết kế phác thảo trên máy tính, rồi chia hình thành lưới ô vuông. Mỗi ô tương ứng một mảnh vải thật, có thể rộng vài mét vuông. Họ phải tính tới góc nhìn: tifo được xem từ khán đài đối diện và từ máy quay truyền hình, nên hình ảnh bị kéo dãn theo chiều cao khán đài phải được bù lại trong thiết kế.
2. Gây quỹ
Một tifo lớn tốn khá nhiều tiền cho vải, sơn, dây. Hầu hết các nhóm tự gây quỹ bằng hội phí, bán khăn, áo, quyên góp ngay trên khán đài trước các trận. Một số câu lạc bộ hỗ trợ một phần hoặc cho mượn kho chứa, nhưng nhiều nhóm muốn giữ độc lập.
3. Vẽ
Đây là phần tốn công nhất. Các tấm vải được trải ra ở một chỗ rộng: nhà kho, sân tập, bãi đỗ xe, có khi chính mặt sân trong ngày không có trận. Tình nguyện viên vẽ theo lưới, từng ô một, thường vào buổi tối và cuối tuần sau giờ làm. Một tifo phức tạp có thể mất vài tuần. Sau đó các mảnh vải được may hoặc dán nối lại.
4. Xin phép và kiểm tra an toàn
Ở hầu hết các giải lớn, tifo phải được câu lạc bộ và ban quản lý sân chấp thuận trước. Ban tổ chức xem nội dung (không xúc phạm, không chính trị, không quảng cáo trái phép) và vật liệu. Nhiều sân yêu cầu vải đã qua xử lý chống cháy, vì một tấm vải khổng lồ phủ lên hàng nghìn người là nguy cơ lớn nếu có lửa. Đây cũng là một trong những lý do pháo sáng tuyệt đối không được dùng gần tifo.
5. Dựng trên khán đài
Thường vào đêm trước hoặc sáng ngày thi đấu, nhóm vào sân đặt tifo. Tấm vải lớn được cuộn ở phía trên hoặc phía dưới khán đài, nối với dây kéo. Nếu có phần giấy màu, tình nguyện viên đặt từng tờ lên từng ghế theo sơ đồ, có khi hàng chục nghìn tờ. Một ghế đặt sai màu là có một "điểm chết" trên bức tranh.
6. Khoảnh khắc trình diễn
Khi đội ra sân, capo ra hiệu. Người ngồi dưới tấm vải giơ tay đỡ, chuyền vải lên trên đầu, trong khi người ở trên kéo dây. Trong vài chục giây, bức tranh mở ra phủ kín khán đài. Người đứng bên dưới tấm vải không nhìn thấy gì, chỉ nghe tiếng hát và thấy ánh sáng xuyên qua lớp vải. Sau một đến vài phút, tifo được thu lại cẩn thận, vì nhiều nhóm dùng lại hoặc giữ làm kỷ niệm.
Điều gì làm nên một tifo đẹp
- Hình đơn giản, màu tương phản. Nhìn từ xa, chi tiết nhỏ biến mất. Hình khối lớn, ít màu thường hiệu quả hơn tranh nhiều chi tiết.
- Câu chuyện. Tifo hay nhất thường kể một điều mà cổ động viên đội nhà hiểu ngay: lịch sử câu lạc bộ, biểu tượng thành phố, một lời nhắn cho cầu thủ.
- Đúng lúc. Tifo xuất hiện đúng lúc đội ra sân, đi kèm bài hát phù hợp.
- Cả khán đài tham gia. Một tifo mà khán giả bên dưới không hiểu phải làm gì sẽ mở ra lệch lạc. Các nhóm thường phát hướng dẫn, đăng thông báo trước trận.
Những khán đài nổi tiếng với tifo
Một số khán đài thường được nhắc khi nói về tifo: các curva ở Ý, khán đài phía nam của Dortmund (Bức tường vàng), khán đài của Celtic ở Glasgow, nhiều sân ở Hy Lạp, Thổ Nhĩ Kỳ, Ma-rốc, Brazil, Argentina. Các cuộc bình chọn tifo đẹp nhất mùa giải trên mạng thu hút rất đông người xem. Bạn sẽ thấy mỗi văn hoá có phong cách riêng: tifo Đức thường hoành tráng, nhiều lớp; tifo Bắc Phi thường kết hợp giấy màu với những câu chuyện dài; tifo Nam Mỹ đi kèm cờ giấy và cuộn giấy tung xuống.
Những rủi ro và tranh cãi
- Nội dung xúc phạm. Một số tifo chế giễu đối thủ, có hình ảnh bạo lực hoặc thông điệp chính trị, khiến câu lạc bộ bị phạt. Đó là lý do khâu duyệt nội dung ngày càng chặt.
- Che giấu hành vi vi phạm. Có trường hợp người ta lợi dụng lúc tấm vải phủ để đốt pháo sáng bên dưới, cực kỳ nguy hiểm vì vải có thể bắt lửa. Ban tổ chức nhiều nơi siết quy định chính vì những vụ này.
- An toàn khi kéo vải. Người bên dưới tấm vải không nhìn thấy đường, nên tuyệt đối không di chuyển, không lên xuống cầu thang khi tifo đang mở.
Tifo ở Việt Nam
Một số hội cổ động viên câu lạc bộ và đội tuyển ở Việt Nam đã làm tifo, từ băng rôn lớn, cờ khổng lồ chuyền tay trên khán đài tới những bức tranh vải kéo lên trước giờ bóng lăn. Lá cờ khổng lồ chuyền trên đầu khán giả là hình ảnh quen thuộc ở các trận đội tuyển. Với các nhóm muốn làm tifo, điều quan trọng là làm việc trước với câu lạc bộ và ban tổ chức về nội dung, vật liệu và thời điểm dựng.
Góc nhìn hôm nay: nếu hội của bạn muốn làm tifo đầu tiên
- Bắt đầu nhỏ: một băng rôn lớn hoặc một khối giấy màu cho một phần khán đài.
- Liên hệ câu lạc bộ, ban quản lý sân càng sớm càng tốt để biết quy định.
- Thiết kế trên lưới ô vuông, chọn ít màu, hình khối lớn.
- Dùng vật liệu đạt yêu cầu chống cháy nếu ban tổ chức đòi hỏi.
- Thông báo cho khán giả cùng khu từ trước trận: khi nào giơ, giơ bao lâu, ai giữ dây.
- Thu dọn sạch sẽ: giấy màu sau trận phải được gom lại, không để rác cho nhân viên sân.
Muốn xem nhiều ví dụ, bạn có thể tìm các trang tổng hợp ảnh tifo theo mùa giải và các phóng sự truyền hình theo chân nhóm làm tifo của những câu lạc bộ lớn châu Âu.
Câu hỏi thường gặp
Tifo là gì?
Tifo là bức tranh hoặc màn trình diễn khổng lồ do cổ động viên dựng trên khán đài, thường trước khi hai đội ra sân. Tifo có thể là tấm vải vẽ lớn, giấy màu ghép hình hay cờ vẫy, do chính hội cổ động viên thiết kế, gây quỹ và thực hiện.
Chữ tifo có nghĩa là gì?
"Tifo" là tiếng Ý, gốc nghĩa là bệnh thương hàn, một cơn sốt. Người Ý dùng chữ này để chỉ sự cuồng nhiệt với đội bóng, gọi người hâm mộ là "tifosi", và về sau dùng cho màn trình diễn trên khán đài.
Làm một tifo mất bao lâu?
Một tifo vải lớn có thể mất vài tuần, từ thiết kế, gây quỹ, vẽ từng ô vải tới dựng trên khán đài vào đêm trước trận. Tifo nhỏ bằng giấy màu hoặc băng rôn thì nhanh hơn nhiều.
Tifo khác thẻ lật đồng diễn thế nào?
Tifo do hội cổ động viên tự làm, tự bỏ tiền, thường là tranh vải hoặc giấy màu. Thẻ lật đồng diễn (card stunt) do ban tổ chức sự kiện sắp đặt, thường trong lễ khai mạc, với hàng nghìn người lật thẻ theo hiệu lệnh để tạo hình chuyển động.
Có cần xin phép để làm tifo không?
Ở hầu hết các giải lớn, tifo phải được câu lạc bộ và ban quản lý sân chấp thuận trước về nội dung và vật liệu. Nhiều sân yêu cầu vải chống cháy và quy định thời điểm dựng tifo.