Capo là gì: người quay lưng vào sân để chỉ huy cả khán đài

Capo là người đứng quay lưng vào sân, mặt hướng về khán đài, cầm loa hoặc micro để chỉ huy cổ động viên hát, hô và vỗ tay suốt trận. Từ này mượn tiếng Ý, nghĩa gốc là "cái đầu", "người đứng đầu", và gắn với văn hoá khán đài có tổ chức ở châu Âu, Nam Mỹ. Trong khi cả sân nhìn bóng, capo gần như không xem trận: việc của họ là nhìn vào hàng nghìn khuôn mặt trước mặt và giữ cho khán đài không bao giờ im lặng.

Capo là ai và từ đâu ra

Hình ảnh người chỉ huy khán đài quay lưng vào sân phổ biến nhất ở các khán đài của nhóm ultras, những nhóm cổ động viên có tổ chức hình thành ở Ý từ cuối thập niên 1960. Lịch sử và hai mặt của phong trào ultras, từ những bức tifo khổng lồ tới bạo lực và liên hệ tội phạm ở một số nhóm, được kể ở bài riêng về ultras. Ở đây ta chỉ nhìn một vai trong đó: người cầm loa.

Ở Ý, người làm việc này còn được gọi là lanciacori, nghĩa là "người khởi xướng bài hát". Ở Đức, khán đài gọi họ là Vorsänger, "người hát trước". Ở các nước Nam Mỹ, mỗi khán đài có người dẫn với tên gọi riêng. Dù tên gì, bản chất công việc giống nhau: chọn bài, mở bài, giữ nhịp và giữ lửa.

Ngày nay, cách chỉ huy kiểu capo đã lan ra ngoài giới ultras. Nhiều hội cổ động viên chính thức của câu lạc bộ và đội tuyển ở khắp nơi, kể cả Việt Nam, cũng có người cầm loa đứng quay lưng vào sân để dẫn khán đài. Họ có thể không gọi mình là capo, nhưng làm đúng việc đó.

Vì sao capo quay lưng vào sân

Người lần đầu nhìn thấy capo thường thấy lạ: ai lại đến sân mà không xem trận? Có mấy lý do rất thực tế.

• Để khán đài nhìn thấy mình: hàng nghìn người cần một điểm để nhìn vào khi đổi bài, khi giơ khăn, khi cùng nhảy. Capo đứng trên bục, mặt hướng về họ, là điểm đó.
• Để thấy khán đài: capo cần biết khu nào đang hát yếu, khu nào đang mệt, khu nào chưa thuộc bài. Quay lưng vào sân là cách duy nhất để quan sát.
• Để làm việc liên tục: nếu cứ quay ra xem bóng, capo sẽ bị cuốn vào trận như mọi người và quên mất nhiệm vụ. Nhiều người làm capo kể rằng họ chỉ biết diễn biến qua phản ứng của đám đông và qua lời đồng đội đứng cạnh.

Nói cách khác, capo chấp nhận hy sinh việc xem trận để những người khác có một khán đài trọn vẹn. Đó là lý do vì sao trong giới cổ động viên, vai này thường được trao cho người có uy tín và gắn bó lâu năm.

Một capo làm gì trong một trận

Công việc của capo có thể chia thành các phần sau:

Phần cuối cùng ít được nói tới nhưng quan trọng. Vì cả khán đài đang nhìn vào mình, capo có tiếng nói lớn hơn bất kỳ ai ở khu đó. Những capo có trách nhiệm dùng tiếng nói ấy để dập những câu hô xúc phạm, kêu gọi không ném vật thể xuống sân, và phối hợp với an ninh khi có người ngất hay có sự cố. Ngược lại, cũng có những nơi capo dùng ảnh hưởng của mình để kích động. Đó là mặt tối mà các liên đoàn và ban tổ chức luôn để mắt tới.

Bộ đồ nghề của một capo

Đồ nghề của capo khá gọn:

• Loa cầm tay hoặc micro nối loa: tuỳ quy định của sân. Nhiều sân và nhiều giải cấm mang loa vào khán đài nếu chưa đăng ký trước; hội cổ động viên phải xin phép ban tổ chức.
• Bục hoặc lan can: capo thường đứng trên một bục thấp, hoặc trên lan can trước khu khán đài nơi có chỗ đứng an toàn. Ở nhiều sân, vị trí này được ban tổ chức chỉ định.
• Giọng nói và cử chỉ: loa có to tới đâu thì vẫn có những khu không nghe rõ. Cử chỉ tay rõ ràng, lặp đi lặp lại giống nhau, giúp cả khán đài hiểu ý.
• Nước và sức bền: hô qua loa chín mươi phút, cộng thời gian trước và sau trận, là một việc tốn sức.

Tiếng trống thường đi kèm capo nhưng là một vai riêng. Người đánh trống giữ nhịp, capo chọn bài và giữ lửa. Hai người phải hiểu ý nhau như một cặp nhạc công lâu năm.

Capo và người đánh trống: khác nhau thế nào

Ở những khán đài nhỏ, một người có thể vừa cầm loa vừa đánh trống. Ở khán đài lớn, hai việc tách hẳn. Có thể hình dung đơn giản như sau:

• Capo giống người dẫn chương trình kiêm đạo diễn: quyết định bài nào, lúc nào, ai làm gì.
• Người đánh trống giống nhạc trưởng giữ nhịp: khi bài đã bắt đầu, trống giữ cho hàng nghìn người khớp nhau.

Vai trò người đánh trống trên khán đài được bàn kỹ ở một bài riêng trong danh mục này. Điểm cần nhớ ở đây là một khán đài sôi động thường có cả hai, và khi họ phối hợp tốt, khán giả bình thường sẽ không nhận ra ai đang dẫn ai.

Capo ở các khán đài Việt Nam

Ở Việt Nam, người dẫn khán đài thường là trưởng hội hoặc thành viên nòng cốt của hội cổ động viên câu lạc bộ hay đội tuyển. Họ đứng ở đầu khu cổ động viên, cầm loa, quay về phía khán giả, hô các câu quen thuộc và ra hiệu cho tay trống. Cách làm này không hoàn toàn giống capo ở châu Âu, vì khán đài Việt Nam thiên về hô khẩu hiệu ngắn và vỗ tay theo trống hơn là hát liên tục những bài dài.

Một điểm khác là khán đài ở Việt Nam thường trộn lẫn hội viên và khán giả mua vé tự do. Người dẫn khán đài vì thế phải chọn những câu hô ai cũng bắt được, chứ không thể dùng "kho" bài dài mà chỉ hội viên thuộc. Khi đội tuyển thi đấu, người dẫn còn phải làm việc với một đám đông rất đa dạng: người đi xem lần đầu, gia đình có trẻ nhỏ, người lớn tuổi. Giữ cho cả khán đài cùng vui mà không ai bị cuốn vào những câu hô thiếu văn minh là một kỹ năng không dễ.

Góc nhìn hôm nay: làm sao để là khán giả "dễ chỉ huy"

Bạn không cần làm capo để góp phần cho một khán đài hay. Nếu bạn ngồi ở khu cổ động viên có người dẫn, vài điều đơn giản sau giúp cả khu khớp hơn:

1. Thỉnh thoảng nhìn về phía người dẫn, nhất là khi tiếng trống dừng: thường đó là lúc sắp đổi bài.
2. Theo bài đang hát, đừng tự mở bài khác ngay cạnh khu đang hát. Hai bài chồng lên nhau là cả hai cùng yếu.
3. Làm theo hiệu lệnh giơ khăn, giơ tay đúng lúc. Khoảnh khắc cả khán đài cùng làm một động tác đẹp nhất khi không ai đi trước hay theo sau.
4. Không làm theo nếu được rủ hô câu xúc phạm, dù ai dẫn. Im lặng lúc đó cũng là một cách cổ vũ đúng.
5. Nghe lời nhắc an toàn: khi người dẫn kêu gọi lùi lại, giữ lối đi hay bình tĩnh, hãy làm theo ngay.

Nếu bạn muốn hiểu thêm về vai trò này, hãy thử để ý capo ở những trận được truyền hình, khi máy quay lia qua khán đài. Hoặc khi đi xem trực tiếp, dành vài phút quay lại nhìn người đứng trên bục thay vì nhìn sân. Bạn sẽ thấy một trận đấu khác: trận đấu của người giữ cho khán đài không bao giờ lặng im.