Cheerleading ra đời ở Mỹ: từ tiếng hô sinh viên tới Johnny Campbell 1898

Cheerleading ra đời ở các trường đại học Mỹ cuối thế kỷ 19, khi sinh viên tổ chức những tràng hô đồng thanh để cổ vũ đội bóng bầu dục của trường. Người thường được coi là "cheerleader" đầu tiên là Johnny Campbell, sinh viên Đại học Minnesota, người năm 1898 đứng trước khán đài và chỉ huy cả đám đông hô theo. Ban đầu cheerleader là nam giới, và việc của họ là dẫn dắt khán giả, chứ chưa phải nhào lộn hay múa.

Trước Johnny Campbell: tiếng hô của sinh viên

Bóng bầu dục kiểu Mỹ (American football) phát triển trong các trường đại học vùng Đông Bắc nước Mỹ từ thập niên 1860–1870. Cùng lúc, sinh viên các trường bắt đầu sáng tác những tràng hô (yell) riêng, ngắn, có nhịp, hô đồng thanh từ khán đài. Đại học Princeton thường được nhắc là nơi có một trong những tràng hô có tổ chức sớm nhất, kiểu hô ngày càng nhanh dần giống tiếng đầu máy xe lửa tăng tốc, nên được gọi là "locomotive".

Theo các sách lịch sử về cheerleading, Thomas Peebles, một cựu sinh viên Princeton, đã mang kiểu hô có tổ chức này tới Đại học Minnesota vào thập niên 1880. Các tràng hô thời đó đơn giản, dựa vào tên trường, màu trường và những âm tiết vang như "rah, rah, rah". Minnesota có tràng hô nổi tiếng "Ski-U-Mah", vẫn được dùng tới nay.

Ngày 2 tháng 11 năm 1898

Mùa bóng năm 1898, đội Minnesota thua liên tiếp. Theo câu chuyện mà chính trường đại học và giới cheerleading vẫn kể, trước một trận đấu đầu tháng 11, sinh viên Johnny Campbell bước xuống trước khán đài, quay lưng vào sân, đối mặt khán giả và dẫn dắt họ hô đồng thanh theo nhịp tay của mình. Ngày 2 tháng 11 năm 1898 thường được coi là "ngày sinh" của cheerleading có tổ chức. Sau đó trường có hẳn một nhóm "yell leader" (người dẫn tiếng hô) chính thức, và mô hình này lan sang các trường khác.

Bạn nên lưu ý: đây là câu chuyện được truyền tụng và được nhiều tổ chức cheerleading công nhận như mốc khởi đầu, nhưng không có nghĩa là trước đó không ai đứng ra dẫn khán giả. Điều làm Campbell đặc biệt là ông được ghi nhận đầu tiên với vai trò rõ ràng: người đứng ngoài sân, chỉ huy khán đài.

Vì sao quay lưng vào sân là chi tiết quan trọng

Người dẫn tiếng hô quay lưng vào trận đấu để nhìn khán giả. Điều này cho thấy cheerleading ban đầu là một vai trò của khán đài, không phải màn biểu diễn. Bạn sẽ thấy cùng ý tưởng đó ở các capo của nhóm ultras châu Âu, những người cũng đứng quay lưng vào sân để chỉ huy cả khán đài, hay ở đoàn ouendan áo đen trong trường học Nhật Bản.

Cheerleading thay đổi qua từng thời kỳ

Lawrence Herkimer và các trại huấn luyện

Lawrence "Herkie" Herkimer, một cựu yell leader ở Texas, lập Hiệp hội Cheerleader Quốc gia (National Cheerleaders Association) vào cuối thập niên 1940 và tổ chức các trại huấn luyện mùa hè cho học sinh. Tên ông gắn với một kiểu bật nhảy gọi là "herkie". Ông cũng thường được nhắc với việc phổ biến quả bông cổ vũ (pom-pom). Các trại huấn luyện của ông giúp chuẩn hoá động tác và lan cheerleading ra hàng nghìn trường trung học.

Từ người dẫn khán đài thành người biểu diễn

Càng về sau, cheerleading càng tách xa khán đài. Động tác ngày càng phức tạp: tháp người, tung người, lộn trên không. Ở nhiều nơi, khán giả xem cheerleader như xem một màn diễn giữa giờ, thay vì làm theo họ. Cheerleading thi đấu thậm chí không cần trận bóng nào; các đội thi với nhau trên thảm, được chấm điểm theo độ khó và độ chính xác.

Sự phát triển này kéo theo câu hỏi về an toàn. Các nghiên cứu y khoa ở Mỹ từng chỉ ra cheerleading là một trong những hoạt động thể thao nữ sinh có nguy cơ chấn thương nặng đáng kể, chủ yếu do các động tác tung người và tháp người. Nhiều liên đoàn đã siết quy định về kỹ thuật được phép, mặt sàn và người đỡ.

Yell leader vẫn còn: Texas A&M

Nếu muốn thấy cheerleading ở hình dạng gần với thời Johnny Campbell nhất, bạn có thể nhìn vào Đại học Texas A&M. Trường này vẫn giữ truyền thống "yell leader": một nhóm nhỏ sinh viên nam do sinh viên bầu ra, mặc đồng phục trắng, không nhào lộn, không múa. Việc của họ là ra hiệu bằng tay để cả khán đài hàng chục nghìn người hô các tràng hô truyền thống của trường. Khán giả trường này cũng có truyền thống đứng suốt trận để thể hiện sẵn sàng vào sân thay cầu thủ. Đây là ví dụ sống cho thấy cheerleading ban đầu là để dẫn dắt người ngồi trên khán đài.

Cheerleading đi ra thế giới

Từ Mỹ, cheerleading lan sang nhiều nước theo nhiều cách khác nhau:

• Nhật Bản có đội cheerleading phong cách Mỹ ở trường học, song song với truyền thống ouendan riêng, một kiểu dẫn khán đài rất khác.
• Hàn Quốc nổi tiếng với đội cổ vũ ở bóng chày chuyên nghiệp, đứng trên bục trước khán đài, dẫn bài hát và động tác cho khán giả suốt trận, gần với vai trò "dẫn khán đài" ban đầu hơn so với Mỹ.
• Châu Âu và châu Á có các câu lạc bộ cheer thi đấu, nhiều nước có liên đoàn riêng thuộc ICU.
• Việt Nam có các nhóm cổ vũ (cheerleading và nhảy cổ động) trong trường đại học, các giải bóng rổ và sự kiện thể thao, cùng các cuộc thi cổ động của sinh viên.

Góc nhìn hôm nay: điều người cổ vũ có thể học từ năm 1898

Bạn không cần là cheerleader để học được từ Johnny Campbell. Mấy điều cốt lõi của một người dẫn khán đài vẫn đúng:

• Nhìn vào khán giả, không nhìn vào sân. Người dẫn phải thấy được ai đang theo, ai chưa theo.
• Tiếng hô ngắn, nhịp rõ. Tràng hô thời đó chỉ vài âm tiết, ai nghe một lần cũng hô theo được.
• Ra hiệu bằng tay. Trong tiếng ồn, tay nhìn thấy được còn tiếng nói thì không.
• Cổ vũ cả khi đội đang thua. Campbell xuất hiện chính vì đội thua liên tiếp.

Nếu bạn tổ chức cổ vũ cho lớp, trường hay công ty, hãy bắt đầu như vậy: một người dẫn, vài câu hô ngắn, ký hiệu tay rõ ràng. Không cần tháp người hay lộn nhào, và cũng không nên tự tập động tác tung người nếu không có huấn luyện viên và sàn đạt chuẩn.

Muốn tìm hiểu thêm, bạn có thể xem trang lịch sử của Đại học Minnesota về truyền thống cổ vũ, trang của Liên đoàn Cheer Quốc tế (ICU) về luật thi đấu và an toàn, hoặc sách Cheerleader! An American Icon của Natalie Adams và Pamela Bettis, một nghiên cứu về lịch sử và vai trò xã hội của cheerleading ở Mỹ.