Khẩu hiệu phân biệt vùng miền làm hại chính đội mình cổ vũ vì ba lẽ: câu lạc bộ bị phạt theo quy chế kỷ luật, hình ảnh cả cộng đồng cổ động viên bị bôi xấu, và nó xúc phạm luôn những cầu thủ, khán giả quê ở vùng bị nhắm tới, trong đó rất có thể có người của đội nhà. Một trận bóng là cuộc đua của hai đội trên sân, không phải cuộc so sánh giữa hai vùng đất hay con người hai vùng đất.
Thế nào là khẩu hiệu phân biệt vùng miền
Đó là những câu hô, băng rôn, bài hát chế lời hoặc bình luận trên mạng lấy quê quán, giọng nói, tập quán, mức sống của một vùng ra để chế giễu, hạ thấp. Điểm phân biệt với một khẩu hiệu cổ vũ bình thường khá rõ:
| Khẩu hiệu cổ vũ | Khẩu hiệu phân biệt vùng miền |
|---|---|
| Nói về đội mình, màu áo mình, quê mình bằng niềm tự hào | Nói về người vùng khác bằng sự khinh miệt |
| Nhắm vào kết quả trên sân: thắng, ghi bàn, giữ sạch lưới | Nhắm vào đặc điểm của một cộng đồng: giọng nói, nghề nghiệp, mức sống, tính cách bị gán ghép |
| Người quê ở vùng đối thủ nghe vẫn thấy được tôn trọng | Người quê ở vùng đối thủ nghe thấy bị xúc phạm, dù không liên quan tới trận đấu |
Bài này không chép lại bất kỳ câu nào, kể cả để minh hoạ. Lý do đơn giản: một câu xúc phạm được trích trên mạng sẽ bị cắt ra, chia sẻ tiếp và sống lâu hơn mọi lời giải thích đi kèm.
Vì sao nó xuất hiện trên khán đài
Bóng đá câu lạc bộ ở Việt Nam, cũng như ở nhiều nước, gắn chặt với địa phương. Đội bóng mang tên tỉnh, thành phố; sân vận động là niềm tự hào của cả vùng; khán đài có những thế hệ ông, cha, con cùng đi xem. Đó là điều đẹp nhất của bóng đá địa phương. Nhưng chính sự gắn bó ấy cũng tạo ra một lối tắt nguy hiểm: khi muốn hạ thấp đội khách, người ta với tay tới thứ dễ nhất là quê quán của họ.
Tâm lý học xã hội giải thích hiện tượng này bằng bản sắc nhóm: càng gắn bó với "ta", con người càng dễ phóng đại khác biệt với "họ". Thêm vào đó là những định kiến đã có sẵn ngoài đời, những câu đùa truyền miệng về người vùng này vùng kia. Khán đài, với tiếng trống và đám đông, chỉ khuếch đại những gì vốn đã nằm sẵn trong đầu một số người.
Bóng đá thế giới đã xử lý thế nào
Việt Nam không phải nơi duy nhất gặp vấn đề này. Ý là ví dụ hay được nhắc tới. Từ năm 2013, Liên đoàn bóng đá Ý đưa "phân biệt lãnh thổ" (discriminazione territoriale) vào nhóm hành vi bị xử phạt, ngang với các hình thức phân biệt đối xử khác. Những tiếng hô nhằm vào người dân một thành phố miền Nam khiến một số câu lạc bộ lớn bị đóng khu khán đài cổ động viên trong các trận sau đó. Quy định này gây tranh cãi trong giới ultras Ý, và việc áp dụng có lúc được nới hoặc siết lại, nhưng thông điệp thì rõ: xúc phạm người khác vì quê quán bị đối xử như một dạng kỳ thị.
Ở Tây Ban Nha, Anh và nhiều giải khác, quy chế kỷ luật cũng xếp những lời xúc phạm dựa trên nguồn gốc, vùng miền vào nhóm hành vi phân biệt đối xử, với chế tài từ phạt tiền tới đóng khán đài.
Ở Việt Nam: ai chịu hậu quả
Các giải do VFF và VPF tổ chức đều có quy định về hành vi của cổ động viên, trong đó có việc cấm băng rôn, khẩu hiệu phản cảm, xúc phạm. Sau nhiều vòng V-League, thông báo kỷ luật có các mục phạt câu lạc bộ vì cổ động viên có hành vi, lời lẽ thiếu văn hoá. Hậu quả rơi vào nhiều người:
Câu lạc bộ
Bị phạt tiền, có thể bị hạn chế khán giả ở các trận sau. Mỗi khoản phạt là tiền lẽ ra dùng cho đội bóng.
Chính những cầu thủ đội nhà
Đội hình các câu lạc bộ V-League hiếm khi chỉ toàn người địa phương. Một đội bóng ở phía Bắc có thể có cầu thủ quê miền Trung, miền Nam và ngược lại. Khi khán đài hô khẩu hiệu nhắm vào một vùng, có khi chính cầu thủ trong áo đội nhà đang nghe người hâm mộ của mình xúc phạm quê hương họ.
Cổ động viên đi sân khách
Một khán đài hô khẩu hiệu vùng miền khi làm chủ nhà sẽ khiến cổ động viên của mình bị đón tiếp lạnh nhạt, thậm chí thù địch, khi đi sân khách. Vòng xoáy trả đũa chỉ làm mỗi chuyến đi xem bóng thêm căng thẳng, kể cả với gia đình có trẻ nhỏ.
Hình ảnh bóng đá địa phương
Báo chí và mạng xã hội chỉ cần một đoạn video vài giây là đủ để gắn nhãn cho cả một khán đài có hàng chục năm truyền thống. Những hội cổ động viên chăm chỉ làm từ thiện, giữ trật tự, dọn rác sau trận bị kéo xuống theo.
Tự hào quê hương mà không hạ thấp ai
Khán đài địa phương ở Việt Nam có nhiều thứ đáng tự hào: tiếng trống quen thuộc, những bài hát riêng, những thế hệ người hâm mộ trung thành dù đội lên hay xuống hạng. Niềm tự hào ấy hoàn toàn có thể thể hiện mà không cần đối chiếu với ai:
- Hát về quê mình: địa danh, sông núi, món ăn, lịch sử, những điều làm người địa phương thấy ấm lòng.
- Hát về đội mình: tên cầu thủ, những trận đáng nhớ, màu áo.
- Tôn vinh đối thủ khi họ chơi hay: một tràng vỗ tay cho bàn thắng đẹp của đội khách cho thấy sự tự tin, không phải yếu đuối.
- Đón cổ động viên đội khách tử tế: chỉ đường, chia sẻ quán ăn ngon gần sân. Họ sẽ kể về quê bạn bằng thiện cảm.
Khi đứng giữa khán đài đang hô
Không dễ gì làm khác đi khi cả khối người xung quanh đang hô một câu. Nhưng bạn có vài lựa chọn:
- Im lặng. Không hô theo đã là một lựa chọn rõ ràng. Tiếng hô tắt nhanh hơn khi ngày càng ít người tham gia.
- Hô câu khác. Những người đánh trống, cầm loa của hội cổ động viên có thể chuyển nhịp sang một bài cổ vũ đội nhà. Nếu quen người cầm loa, bạn có thể nhắc sau trận.
- Góp ý trong hội cổ động viên. Phần lớn hội cổ động viên chính thức có nội quy về khẩu hiệu. Đưa vấn đề ra trong buổi sinh hoạt thường hiệu quả hơn tranh cãi ngay trên khán đài.
- Báo ban tổ chức nếu có băng rôn xúc phạm được giăng lên.
Góc nhìn hôm nay
Bóng đá địa phương sống được nhờ khán giả địa phương, nhưng lớn lên được nhờ sự tôn trọng từ khán giả cả nước. Những trận đội tuyển quốc gia là lời nhắc dễ thấy nhất: khi áo đỏ ra sân, khán đài có người từ mọi vùng, hát cùng một bài, và cầu thủ đến từ đủ các tỉnh thành. Người hâm mộ thường quên điều đó khi trở lại với giải trong nước.
Muốn tìm hiểu thêm, bạn có thể đọc các thông báo kỷ luật của VFF, nội quy của chính hội cổ động viên câu lạc bộ bạn yêu, và các chiến dịch chống phân biệt đối xử của UEFA, Fare: phần lớn những gì họ nói về chủng tộc cũng đúng với vùng miền.
Câu hỏi thường gặp
Khẩu hiệu phân biệt vùng miền trong bóng đá có bị phạt không?
Có. Quy định của VFF và VPF cấm băng rôn, khẩu hiệu phản cảm, xúc phạm, và câu lạc bộ có cổ động viên vi phạm có thể bị phạt tiền hoặc hạn chế khán giả. Nhiều giải nước ngoài như Ý cũng xếp phân biệt lãnh thổ vào nhóm hành vi kỳ thị bị xử phạt.
Vì sao cổ động viên hay hô khẩu hiệu nhắm vào quê quán đội khách?
Bóng đá địa phương gắn với bản sắc vùng, nên khi muốn hạ thấp đối thủ, một số người dùng lối tắt là chế giễu quê quán. Đám đông và định kiến có sẵn khuếch đại hành vi đó.
Phân biệt lãnh thổ trong bóng đá Ý là gì?
Đó là thuật ngữ Liên đoàn bóng đá Ý dùng để chỉ những tiếng hô xúc phạm người dân một vùng, thành phố. Từ năm 2013, hành vi này bị xử phạt như các hình thức phân biệt đối xử khác, có lúc dẫn tới đóng khán đài.
Làm sao thể hiện tự hào quê hương trên khán đài mà không xúc phạm ai?
Hãy hát về quê mình, đội mình, cầu thủ mình, thay vì nói về người vùng khác. Vỗ tay cho pha bóng đẹp của đối thủ và đón cổ động viên khách tử tế cũng là cách cho thấy niềm tự hào đúng nghĩa.
