Khán đài cricket có hai thái cực nổi tiếng: những sân khổng lồ ở Ấn Độ nơi hàng chục nghìn người hô vang, nhảy múa, thổi kèn suốt cả ngày thi đấu, và Barmy Army, nhóm cổ động viên Anh theo đội tuyển cricket đi khắp thế giới, hát không ngớt từ sáng tới chiều. Giữa hai thái cực đó là nếp xem cricket truyền thống ở Anh, nơi khán giả vỗ tay lịch sự và chỉ đi lại khi hết một lượt ném. Hiểu cricket qua khán đài là cách thú vị để hiểu một môn thể thao mà phần lớn người Việt còn lạ.
Cricket là gì, nói thật ngắn
Cricket là môn đánh bóng bằng gậy giữa hai đội mười một người, phổ biến ở Anh và các nước từng thuộc Đế quốc Anh: Ấn Độ, Pakistan, Úc, Nam Phi, Sri Lanka, Bangladesh, New Zealand, vùng Caribe. Một bên ném bóng, một bên đánh bóng và chạy ghi điểm. Trận đấu có nhiều thể thức: thể thức Test truyền thống kéo dài tới năm ngày, thể thức một ngày, và thể thức Twenty20 ngắn khoảng ba tiếng, rất được yêu thích.
Độ dài trận đấu ảnh hưởng mạnh tới văn hoá khán đài. Xem một trận Test năm ngày không thể hô hét liên tục như xem bóng đá chín mươi phút. Khán giả cricket có thời gian để ăn uống, trò chuyện, đọc báo, và bùng nổ ở những khoảnh khắc quyết định.
Nếp xem cricket truyền thống
Ở các sân lâu đời của Anh, như Lord's ở London, xem cricket có những nếp rất riêng:
- Không đi lại khi bóng sắp được ném: phía sau người ném bóng có một tấm màn lớn màu trắng hoặc đen gọi là màn chắn tầm nhìn, giúp người đánh bóng thấy rõ bóng. Khán giả ngồi trong vùng thẳng phía sau màn không được đứng dậy, đi lại trong lúc bóng được ném. Bạn đợi hết một lượt sáu quả ném rồi mới di chuyển.
- Vỗ tay cho cả hai đội: khi một người đánh bóng đạt mốc năm mươi hay một trăm điểm, khán giả vỗ tay, kể cả với đội khách.
- Đứng dậy chào: khi một cầu thủ có màn trình diễn đặc biệt rời sân, cả sân thường đứng dậy vỗ tay.
- Quy định trang phục ở một số khu: phòng khách hội viên ở Lord's nổi tiếng với quy định trang phục chỉnh tề, phản ánh truyền thống của câu lạc bộ.
Những nếp này nghe có vẻ khắt khe, nhưng thực tế nhiều trận cricket ở Anh rất thoải mái. Có những khán đài được biết đến là "khán đài vui", nơi người trẻ hoá trang, hát hò, như khán đài Hollies ở sân Edgbaston, Birmingham.
Barmy Army: đoàn cổ động viên đi khắp thế giới
Barmy Army ra đời trong loạt trận Ashes giữa Anh và Úc mùa 1994–95 trên đất Úc. Đội tuyển Anh thua nhiều, nhưng một nhóm cổ động viên Anh vẫn hát cổ vũ không ngừng, và báo chí Úc gọi họ là "barmy", nghĩa là gàn dở, điên điên. Nhóm nhận luôn cái tên ấy, và từ đó Barmy Army trở thành một tổ chức có thành viên, có trang web, có tổ chức chuyến đi theo đội tuyển tới các nước.
Barmy Army cổ vũ thế nào
- Hát gần như suốt ngày: trong những trận Test kéo dài, nhóm hát cả khi đội nhà đang gặp khó, điều được nhiều cầu thủ Anh ghi nhận là nguồn động viên lớn.
- Giai điệu mượn lại: nhiều bài là lời chế trên giai điệu bài hát quen thuộc hoặc thánh ca cũ. Bài thánh ca "Jerusalem", phổ nhạc từ thơ của William Blake, thường được hát vang ở khán đài Anh.
- Kèn trumpet: một nghệ sĩ trumpet gắn bó nhiều năm với nhóm, chơi những đoạn nhạc quen thuộc giữa các lượt ném. Ở một số sân nước ngoài, kèn từng không được phép mang vào.
- Đi theo đội: thành viên đi tới Úc, Ấn Độ, Nam Phi, vùng Caribe, có khi chiếm cả một góc khán đài sân khách.
Những tranh cãi
Barmy Army không phải lúc nào cũng được khen. Một số bài hát chế giễu cầu thủ đối phương bị chỉ trích là quá đà, và có những lần chủ sân phải nhắc nhở. Nhưng nhìn chung, nhóm được coi là đại diện cho kiểu cổ động viên vui vẻ, hài hước, không gắn với bạo lực, khác hẳn hình ảnh hooligan ở bóng đá. Một nhóm cổ động viên đội tuyển bóng đá Scotland là Tartan Army cũng nổi tiếng với tinh thần tương tự, nhưng đó là chuyện của bóng đá.
Khán đài Ấn Độ: cricket như một tôn giáo
Ở Ấn Độ, cricket là môn thể thao được yêu thích nhất, gắn với đời sống hằng ngày từ sân phố tới màn hình tivi. Những trận đội tuyển Ấn Độ thi đấu trên sân nhà thường kín khán đài.
- Quy mô: Ấn Độ có những sân cricket thuộc loại lớn nhất thế giới. Sân Eden Gardens ở Kolkata nổi tiếng từ lâu vì sức chứa và không khí. Sân Narendra Modi ở Ahmedabad, sau khi xây lại, được giới thiệu là sân cricket có sức chứa lớn nhất thế giới.
- Âm thanh: tiếng hô tên cầu thủ, tiếng kèn, trống, tiếng reo mỗi lần bóng bay ra ngoài biên. Khi một ngôi sao như Sachin Tendulkar bước ra sân trong những năm thi đấu của ông, tiếng hô tên ông vang khắp sân.
- Màu sắc: áo xanh đội tuyển, mặt vẽ ba màu, cờ, khăn. Có những cổ động viên đặc biệt theo đội tuyển nhiều năm, sơn kín người, trở thành gương mặt quen thuộc trên truyền hình.
- Khoảnh khắc lịch sử: trận chung kết World Cup cricket 2011 tại sân Wankhede ở Mumbai, khi Ấn Độ vô địch trên sân nhà, là một trong những đêm cổ vũ lớn nhất trong lịch sử thể thao nước này.
Giải Indian Premier League (IPL), ra đời năm 2008 với thể thức Twenty20, đưa thêm vào khán đài Ấn Độ âm nhạc, cheerleader, pháo giấy và màn hình lớn, gần với mô hình giải trí thể thao Mỹ.
Những khán đài cricket khác đáng biết
| Nơi | Nét khán đài |
|---|---|
| Anh (Lord's, các sân truyền thống) | Lịch sự, vỗ tay cho cả hai đội, đi lại khi hết lượt ném |
| Barmy Army (theo đội tuyển Anh) | Hát suốt ngày, hài hước, đi khắp thế giới |
| Ấn Độ | Rất đông, rất ồn, tôn sùng ngôi sao |
| Sri Lanka | Ban nhạc papare chơi kèn, trống vui nhộn trên khán đài |
| Vùng Caribe | Không khí lễ hội, nhạc, nhảy, trống |
| Úc | Đông, sôi động ở các trận Ashes, đôi khi có những khu khán giả hoá trang |
Ban nhạc papare ở Sri Lanka là một nét đáng chú ý: những nhóm nhạc kèn đồng, trống chơi giai điệu sôi động, xuất hiện ở các trận cricket học đường lẫn đội tuyển, và gắn với văn hoá lễ hội của người Sri Lanka.
Góc nhìn hôm nay: nếu bạn muốn xem cricket
Ở Việt Nam, cricket còn rất ít người chơi, nhưng cộng đồng người Ấn Độ, Anh, Úc sinh sống ở Việt Nam có tổ chức các trận giao hữu. Bạn có thể xem các giải lớn qua truyền hình và nền tảng trực tuyến. Nếu có dịp đi xem trực tiếp ở nước ngoài:
- Chọn thể thức: Twenty20 ngắn, sôi động, hợp người mới; Test dài, hợp người muốn trải nghiệm nếp truyền thống.
- Hỏi về khu ghế: có khu yên tĩnh cho gia đình, có khu "vui" cho người thích hát hò.
- Nhớ quy tắc màn chắn: đừng đi lại phía sau người ném bóng khi bóng sắp được ném.
- Chuẩn bị cho cả ngày: nắng, nước, kem chống nắng, mũ. Trận Test có thể kéo dài từ sáng tới chiều.
- Vỗ tay cho cả hai đội: đó là tinh thần cricket mà khán giả khắp nơi trân trọng.
Nếu muốn hiểu thêm, hãy tìm xem lại những khoảnh khắc khán đài trong loạt Ashes giữa Anh và Úc, hay trận chung kết World Cup 2011 ở Mumbai. Bạn sẽ thấy cùng một môn thể thao, khán đài có thể vừa lịch sự kiểu Anh, vừa rộn ràng như lễ hội.
Câu hỏi thường gặp
Barmy Army là gì?
Barmy Army là nhóm cổ động viên đội tuyển cricket Anh, hình thành trong loạt Ashes 1994–95 tại Úc khi báo chí Úc gọi nhóm hát hò không ngừng này là "barmy", nghĩa là điên điên. Nhóm nổi tiếng vì hát suốt ngày và theo đội đi khắp thế giới.
Vì sao khán giả cricket không được đi lại khi bóng sắp được ném?
Phía sau người ném bóng có màn chắn tầm nhìn giúp người đánh bóng thấy rõ bóng. Người đi lại trong vùng đó có thể làm người đánh bóng mất dấu bóng, nên khán giả đợi hết một lượt sáu quả ném mới di chuyển.
Sân cricket lớn nhất thế giới ở đâu?
Sân Narendra Modi ở Ahmedabad, Ấn Độ, sau khi xây lại được giới thiệu là sân cricket có sức chứa lớn nhất thế giới. Ấn Độ còn có nhiều sân lớn nổi tiếng khác như Eden Gardens ở Kolkata.
Ban nhạc papare là gì?
Papare là kiểu ban nhạc kèn đồng và trống của Sri Lanka, chơi giai điệu sôi động ở các trận cricket học đường và đội tuyển. Đây là một nét đặc trưng của khán đài cricket Sri Lanka.
Xem cricket lần đầu nên chọn thể thức nào?
Người mới nên xem Twenty20 vì trận chỉ khoảng ba tiếng, nhiều pha ghi điểm, không khí sôi động. Thể thức Test kéo dài nhiều ngày hợp với người muốn trải nghiệm nếp xem cricket truyền thống.
