Cổ vũ thể thao người khuyết tật: khán giả cần biết gì

Cổ vũ thể thao người khuyết tật về cơ bản giống cổ vũ mọi môn thể thao khác: bạn hô, vỗ tay, reo hò cho những pha thi đấu đẹp và cho vận động viên mình ủng hộ. Khác biệt nằm ở vài môn có luật riêng cho khán giả, như bóng ném dành cho người khiếm thị và bóng đá năm người khiếm thị, nơi khán giả phải im lặng tuyệt đối khi bóng lăn, vì vận động viên định hướng bằng tiếng chuông trong bóng. Điều quan trọng nhất cần nhớ: hãy cổ vũ vận động viên như những vận động viên đỉnh cao, vì thành tích của họ, chứ không phải vì thương hại.

Thể thao người khuyết tật: đôi nét để hiểu khi xem

Thể thao dành cho người khuyết tật có hệ thống giải đấu riêng, từ giải địa phương tới Paralympic, đại hội thể thao lớn nhất dành cho vận động viên khuyết tật, tổ chức ngay sau Olympic ở cùng thành phố. Bên cạnh đó còn có Deaflympics dành cho vận động viên khiếm thính và Special Olympics dành cho người khuyết tật trí tuệ, mỗi hệ thống có tổ chức riêng.

Ở Paralympic, vận động viên được xếp hạng theo mức độ và loại khuyết tật để thi đấu công bằng. Vì thế bạn sẽ thấy trong cùng một môn có nhiều nội dung với ký hiệu khác nhau. Không cần thuộc hết, nhưng biết rằng hệ thống phân hạng tồn tại giúp bạn hiểu vì sao có nhiều huy chương trong cùng một môn.

Với khán giả Việt Nam, một mốc đáng nhớ là Paralympic Rio 2016, khi lực sĩ cử tạ Lê Văn Công giành huy chương vàng Paralympic đầu tiên cho thể thao Việt Nam ở hạng cân 49 kg, kèm kỷ lục thế giới.

Những môn cần khán giả im lặng

Đây là phần quan trọng nhất của bài, vì ở những môn này, cổ vũ sai lúc có thể làm hỏng trận đấu.

Bóng ném khiếm thị (goalball)

Goalball là môn dành riêng cho vận động viên khiếm thị, hai đội mỗi đội ba người, tất cả đều đeo kính che mắt hoàn toàn để công bằng. Quả bóng có chuông bên trong. Vận động viên nằm, quỳ trên sàn, nghe tiếng chuông để chặn bóng lăn về phía khung thành. Vì thế, trong lúc bóng đang lăn, khán giả phải im lặng tuyệt đối. Trọng tài sẽ yêu cầu trật tự nếu khán đài ồn. Bạn chỉ được reo hò sau khi có bàn thắng hoặc khi trọng tài cho dừng trận.

Bóng đá năm người khiếm thị

Ở bóng đá năm người dành cho người khiếm thị, bóng cũng có tiếng lạch xạch bên trong. Các cầu thủ trên sân (trừ thủ môn có thể nhìn thấy) đeo bịt mắt, định hướng bằng tiếng bóng, tiếng gọi của đồng đội, thủ môn và người hướng dẫn đứng sau khung thành đối phương. Khán giả giữ im lặng khi bóng lăn và bùng nổ khi có bàn thắng. Cảnh hàng nghìn người cùng nín thở rồi vỡ oà là một trong những trải nghiệm khán đài đặc biệt nhất.

Điền kinh và nhảy xa cho vận động viên khiếm thị

Ở các nội dung nhảy xa, nhảy ba bước dành cho vận động viên khiếm thị, một người hướng dẫn đứng ở gần ván giậm, vỗ tay hoặc gọi để vận động viên định hướng khi chạy đà. Khán giả cần giữ im lặng trong lúc này, rồi vỗ tay sau cú nhảy. Ở các nội dung chạy, vận động viên khiếm thị chạy cùng người dẫn đường nối bằng một sợi dây ngắn ở tay; khán giả cổ vũ như các nội dung chạy thông thường, im lặng ở vạch xuất phát.

Boccia

Boccia là môn ném bóng chính xác dành cho vận động viên có khuyết tật vận động nặng. Giống như bi sắt, đây là môn cần tập trung cao, khán giả im lặng khi vận động viên ném và vỗ tay sau mỗi lượt.

Những môn bạn có thể cổ vũ hết mình

Nhiều môn thể thao người khuyết tật có khán đài sôi động không kém bất kỳ môn nào:

• Bóng rổ xe lăn: nhanh, va chạm, ghi điểm liên tục. Khán giả cổ vũ như xem bóng rổ thông thường.
• Bóng bầu dục xe lăn: nổi tiếng vì va chạm mạnh giữa các xe lăn, khán đài thường rất ồn.
• Bơi lội, điền kinh (đa số nội dung), cử tạ: cổ vũ như các giải thông thường, giữ im lặng ở những thời điểm vận động viên cần tập trung như lúc xuất phát hay lúc chuẩn bị nâng tạ.
• Bóng chuyền ngồi: nhịp nhanh, nhiều điểm, khán đài sôi động như bóng chuyền thường.

"Vỗ tay bằng mắt": cổ vũ vận động viên khiếm thính

Với vận động viên khiếm thính, tiếng vỗ tay không truyền được niềm vui. Cộng đồng người khiếm thính có một cách vỗ tay riêng: giơ hai tay lên cao, xoè ngón và xoay cổ tay qua lại. Đây là cách vỗ tay trong ngôn ngữ ký hiệu ở nhiều nước, và được dùng ở các giải thể thao dành cho người khiếm thính. Khi bạn đi xem những giải này, hoặc khi có vận động viên khiếm thính trên sân, thử cổ vũ bằng cách ấy: cả khán đài giơ tay xoay cùng lúc là một hình ảnh rất đẹp, và vận động viên nhìn thấy được.

Cổ vũ đúng tinh thần: thành tích, không phải thương hại

Đây là điểm nhiều vận động viên khuyết tật mong khán giả hiểu nhất. Họ đến để thi đấu, để thắng, để phá kỷ lục, giống mọi vận động viên. Cách cổ vũ tôn trọng họ là:

• Cổ vũ thành tích: reo hò cho cú ném xa, cho pha cứu bóng, cho kỷ lục, như với bất kỳ vận động viên nào.
• Tránh giọng thương hại: những câu kiểu "tội nghiệp mà vẫn cố" làm giảm giá trị nỗ lực và tài năng của họ.
• Không coi họ chỉ là nguồn cảm hứng: nhà báo và diễn giả người Úc Stella Young từng phê phán việc biến người khuyết tật thành "nguồn cảm hứng" cho người không khuyết tật, chỉ vì họ sống cuộc sống bình thường. Vận động viên có thể truyền cảm hứng, nhưng vì những gì họ làm được trên sân, không phải vì khuyết tật của họ.
• Dùng từ ngữ tôn trọng: "vận động viên khuyết tật", "người khiếm thị", "người dùng xe lăn". Tránh những từ miệt thị hay những cách gọi gắn khuyết tật lên trước con người.
• Chụp ảnh, xin chữ ký như mọi vận động viên: hỏi trước, tôn trọng khi họ từ chối, không tự ý chạm vào xe lăn hay dụng cụ hỗ trợ.

Khi chính bạn là khán giả khuyết tật

Cổ vũ thể thao cũng là quyền của khán giả khuyết tật. Nhiều sân vận động, nhà thi đấu hiện đại có khu chỗ ngồi dành cho người dùng xe lăn kèm ghế cho người đi cùng, lối đi không bậc, nhà vệ sinh tiếp cận. Ở các giải lớn còn có dịch vụ bình luận mô tả bằng âm thanh cho khán giả khiếm thị. Trước khi đi, hãy liên hệ ban tổ chức để hỏi về chỗ ngồi tiếp cận và cách mua vé cho khu này, vì số chỗ thường có hạn.

Góc nhìn hôm nay

Paralympic London 2012 thường được nhắc tới như một bước ngoặt, khi lượng vé bán ra rất lớn và nhiều khán đài kín chỗ, cho thấy khán giả sẵn sàng đến xem thể thao người khuyết tật như một sự kiện thể thao thực thụ. Từ đó, nhiều kỳ Paralympic và giải khu vực cũng chú trọng hơn tới khán giả.

Ở Việt Nam, các giải thể thao người khuyết tật quốc gia và các kỳ đại hội thể thao người khuyết tật Đông Nam Á là cơ hội để bạn xem trực tiếp. Hãy theo dõi thông báo của ngành thể thao và các hội người khuyết tật địa phương. Đi xem một trận goalball hay bóng rổ xe lăn một lần, bạn sẽ hiểu rằng khán đài không cần thương hại, chỉ cần im lặng đúng lúc và hò reo hết mình đúng lúc.