Cổ vũ đua ghe ngo, đua thuyền rồng: tiếng hò trên sông nước

Cổ vũ đua ghe ngo, đua thuyền rồng là cổ vũ trên bờ sông: hàng nghìn, có khi hàng vạn người đứng kín hai bên bờ, trên cầu, trên mái nhà, hò hét, đánh trống, gõ mõ, vỗ tay theo nhịp mái chèo của chiếc thuyền mình ủng hộ. Khác sân vận động, ở đây khán giả gắn với đội đua bằng quan hệ làng xóm, ngôi chùa, dòng họ, nên tiếng cổ vũ mang màu sắc lễ hội cộng đồng nhiều hơn là thi đấu. Ở Việt Nam, hình ảnh tiêu biểu nhất là đua ghe ngo của đồng bào Khmer Nam Bộ và đua thuyền ở nhiều làng ven sông miền Bắc, miền Trung.

Đua ghe ngo: lễ hội của đồng bào Khmer Nam Bộ

Đua ghe ngo là phần sôi động nhất của lễ Oóc Om Bóc, lễ cúng trăng của đồng bào Khmer Nam Bộ, diễn ra vào khoảng rằm tháng mười âm lịch theo lịch của người Khmer, khi mùa nước nổi bắt đầu rút. Lễ hội nổi tiếng nhất diễn ra ở Sóc Trăng (nay thuộc thành phố Cần Thơ), với các cuộc đua trên sông Maspero giữa trung tâm đô thị. Nhiều địa phương có đông đồng bào Khmer khác ở miền Tây cũng tổ chức đua ghe ngo.

Ghe ngo là chiếc thuyền dài, hẹp, đẽo từ thân gỗ lớn, mũi và lái cong vút, trang trí hoa văn rực rỡ. Mỗi ghe có vài chục tay chèo ngồi thành hai hàng, cùng một người chỉ huy giữ nhịp và người lái. Mỗi chiếc ghe thường thuộc về một ngôi chùa Khmer, được cất giữ cẩn thận trong chùa quanh năm và chỉ hạ thuỷ khi tới mùa lễ hội.

Không khí cổ vũ trên bờ sông

• Cổ vũ theo chùa, theo làng: người dân phum sóc nào cổ vũ ghe của chùa mình, mặc áo cùng màu, đứng thành từng cụm trên bờ.
• Trống, chiêng, mõ: các nhóm cổ vũ mang nhạc cụ ra bờ sông, đánh theo nhịp chèo, tiếng trống dồn lên khi ghe nhà rướn lên.
• Tiếng hò: người trên bờ hò theo tiếng hô của người giữ nhịp trên ghe, có lúc như hai bên đối đáp.
• Chạy dọc bờ: một số người chạy theo ghe dọc bờ sông, nhưng ở những đoạn đông người, việc này rất dễ gây chen lấn và nên tránh.

Kết quả đua quan trọng, nhưng niềm vui lớn nhất là được thấy ghe chùa mình đua hết sức, được cả phum sóc cùng ra bờ sông trong những ngày hội.

Đua thuyền rồng: từ truyền thuyết tới thể thao

Đua thuyền rồng gắn với Tết Đoan Ngọ ở Trung Quốc. Truyền thuyết phổ biến kể rằng người dân chèo thuyền ra sông tìm thi thể nhà thơ Khuất Nguyên thời Chiến Quốc, người đã trầm mình xuống sông Mịch La; tiếng trống và mái chèo được cho là để xua cá, không cho chúng làm hại thi thể ông. Đây là truyền thuyết, không phải sử liệu chắc chắn về nguồn gốc của tục đua thuyền, vốn có thể đã có từ trước đó.

Ngày nay đua thuyền rồng đã trở thành môn thể thao có liên đoàn quốc tế, giải vô địch thế giới, đội tuyển ở nhiều nước. Ở Hồng Kông, Singapore, Đài Loan và nhiều thành phố có cộng đồng người Hoa, lễ hội thuyền rồng thu hút đông khán giả mỗi năm.

Trên thuyền rồng có một người đánh trống ngồi ở mũi, giữ nhịp cho cả đội chèo. Người trên bờ thường cổ vũ theo tiếng trống ấy: khi trống trên thuyền dồn, tiếng hò trên bờ cũng dồn theo.

Đua thuyền ở các làng ven sông Việt Nam

Ngoài ghe ngo, nhiều vùng ở Việt Nam có tục đua thuyền truyền thống gắn với lễ hội làng, cầu mưa thuận gió hoà, tưởng nhớ thần sông hay người có công. Ở miền Bắc, đua thuyền thường diễn ra trong các lễ hội đầu xuân ở làng ven sông, ven đầm. Ở miền Trung, nhiều địa phương ven biển và ven sông tổ chức đua thuyền vào dịp Tết hoặc các ngày lễ lớn, có nơi đã thành giải thường niên của tỉnh, thành phố.

Điểm chung của các cuộc đua này là khán giả không chỉ đến xem mà còn "thuộc về" một đội. Tay chèo là trai làng, người cổ vũ là người làng; thắng thì cả làng mừng, thua thì hẹn năm sau.

So sánh không khí cổ vũ các kiểu đua thuyền

An toàn khi cổ vũ bên sông

Bờ sông không phải khán đài. Không có ghế, không có lan can chắc chắn, mép nước có thể trơn, sạt lở. Mỗi mùa lễ hội, ban tổ chức các địa phương đều nhắc khán giả những điều sau, và bạn nên ghi nhớ:

1. Không đứng sát mép bờ, nhất là ở đoạn bờ đất, bờ kè chưa có lan can. Khi đông người, chen lấn từ phía sau có thể đẩy người phía trước xuống nước.
2. Không trèo lên lan can cầu, cây, mái nhà để xem. Các vụ ngã từ trên cao trong lễ hội thường xảy ra vì những chỗ đứng như vậy.
3. Không đi thuyền nhỏ ra gần đường đua nếu không được ban tổ chức cho phép; sóng của ghe đua có thể làm lật thuyền nhỏ.
4. Giữ trẻ em sát bên, cầm tay trẻ khi đứng gần nước, cho trẻ mặc áo sáng màu để dễ nhìn thấy nếu lạc.
5. Hẹn điểm gặp với người đi cùng, vì đám đông lễ hội rất dễ lạc nhau.
6. Nắng và nước: các cuộc đua thường diễn ra giữa ngày, mang nước, mũ, kem chống nắng.
7. Đi lại: giao thông quanh khu lễ hội thường bị phân luồng, gửi xe ở bãi chính thức. Đã uống rượu bia thì không lái xe.

Tôn trọng văn hoá của lễ hội

Với đồng bào Khmer, ghe ngo không chỉ là chiếc thuyền đua mà còn gắn với ngôi chùa và đời sống tâm linh của cộng đồng. Lễ Oóc Om Bóc có những nghi lễ cúng trăng, thả đèn nước, đèn gió mang ý nghĩa riêng. Khi tới xem, bạn nên:

• Hỏi trước khi chụp ảnh cận cảnh nghi lễ hay người đang hành lễ.
• Không leo lên ghe, không chạm vào ghe khi chưa được phép.
• Ăn mặc lịch sự khi vào khuôn viên chùa.
• Cổ vũ hết mình nhưng không chê bai ghe của chùa khác, làng khác.

Góc nhìn hôm nay

Đua ghe ngo và đua thuyền cho thấy cổ vũ thể thao có gốc rễ rất sâu trong văn hoá cộng đồng, từ trước khi có sân vận động, vé hay khán đài. Ở đây, tiếng hò cổ vũ là tiếng của làng, của phum sóc, và mỗi năm một lần cả cộng đồng ra bờ sông để nghe lại tiếng nói ấy.

Nếu bạn muốn trải nghiệm, hãy theo dõi thông báo lễ hội của các địa phương miền Tây vào khoảng cuối tháng mười tới tháng mười một dương lịch, khi lễ Oóc Om Bóc diễn ra, hoặc các lễ hội đua thuyền đầu xuân ở làng ven sông miền Bắc, miền Trung. Đến sớm, chọn chỗ đứng an toàn, và thử chọn một chiếc ghe để cổ vũ: bạn sẽ thấy mình hò theo người dân địa phương lúc nào không hay.