Ở bóng chày chuyên nghiệp Nhật Bản, mỗi đội có những nhóm cổ động viên đứng ở khán đài ngoài sân, thổi kèn trumpet, đánh trống và dẫn cả khu hát một bài cổ vũ riêng cho từng cầu thủ mỗi khi người đó bước vào lượt đánh bóng. Khán đài của hai đội thay phiên nhau: đội nào đang tấn công thì khán đài đội đó hát, đội kia im để nhường. Kết quả là một trận bóng chày ở Nhật có tiếng nhạc gần như liên tục từ đầu tới cuối, nhưng không bao giờ là hai bài chồng lên nhau.
Khán đài bóng chày Nhật khác Mỹ thế nào
Bóng chày đến Nhật từ cuối thế kỷ 19 qua giáo viên người Mỹ, và giải chuyên nghiệp Nhật Bản (NPB) ngày nay có hai liên đoàn với mười hai đội. Luật chơi gần giống Mỹ, nhưng không khí khán đài khác hẳn.
| Đặc điểm | Sân bóng chày Mỹ | Sân bóng chày Nhật |
|---|---|---|
| Âm nhạc | Phần lớn do loa sân phát, đàn organ, nhạc ra sân của cầu thủ | Phần lớn do chính cổ động viên chơi bằng kèn, trống |
| Cách cổ vũ | Tự phát, hô, vỗ tay theo lúc | Có tổ chức, bài riêng cho từng cầu thủ |
| Thời điểm | Lúc gay cấn, khi loa sân gợi ý | Gần như suốt các hiệp đội mình tấn công |
| Hai khán đài | Không có quy ước luân phiên rõ | Luân phiên theo lượt tấn công |
Cách cổ vũ có tổ chức này có liên hệ với ōendan, đoàn cổ vũ trường học Nhật, nơi nhiều người hâm mộ đã quen với việc có người dẫn, có bài, có động tác chung. Ōendan trường học được kể ở một bài riêng trong danh mục này.
Đoàn cổ vũ ở khán đài ngoài sân
Trên sân bóng chày Nhật, đoàn cổ vũ của người hâm mộ thường chiếm khu khán đài phía ngoài sân, sau vạch biên trái hoặc phải, một bên cho đội nhà, một bên cho đội khách. Mỗi khu có một nhóm nòng cốt: vài người thổi trumpet, vài người đánh trống, người cầm cờ lớn và người dẫn quay mặt về khán đài. Người hâm mộ muốn hát hết mình thường chọn mua vé khu này; ai muốn xem yên tĩnh thì chọn khu ghế sau vạch đánh bóng.
Từ khoảng đầu những năm 2000, các đội và giải chuyên nghiệp siết chặt quy định với các nhóm cổ vũ: nhóm phải đăng ký, được cấp phép mới được dùng nhạc cụ và cờ lớn trong sân. Một trong những lý do được nêu là ngăn những nhóm có liên hệ với băng nhóm tội phạm chen vào hoạt động cổ vũ. Nhờ vậy, khán đài ngày nay có trật tự rõ ràng: ai chơi nhạc, đứng đâu, chơi lúc nào đều có quy định.
Bài cổ vũ riêng cho từng cầu thủ
Nét đặc trưng nhất của khán đài bóng chày Nhật là mỗi cầu thủ chủ lực có một bài cổ vũ riêng, tiếng Nhật gọi là ōenka. Đó thường là một giai điệu ngắn chơi bằng trumpet, lời vài câu nói về cầu thủ, gọi tên, khích lệ người đó đánh trúng. Khi cầu thủ bước vào ô đánh bóng, đoàn cổ vũ chơi bài của người đó, và cả khu khán đài hát theo cho tới khi lượt đánh kết thúc.
- Cầu thủ mới: thường dùng một bài chung của đội cho tới khi đoàn cổ vũ soạn bài riêng.
- Cầu thủ chuyển đội: sẽ có bài mới ở đội mới; bài cũ ở đội cũ có khi được giữ cho người kế nhiệm.
- Cầu thủ giải nghệ: bài của những người được yêu mến đôi khi được hát lại trong trận chia tay, và khán giả lâu năm nhớ chúng như nhớ kỷ niệm.
- Cầu thủ nước ngoài: cũng có bài riêng, nhiều khi lời pha chút tiếng nước của họ.
Với người hâm mộ, thuộc bài của cả đội hình là một phần của việc làm "fan thật". Nhiều đội in lời bài cổ vũ trên trang chính thức để khán giả mới học theo.
Những nghi thức nổi tiếng trên khán đài
Ngoài bài riêng cho cầu thủ, mỗi đội có những nghi thức làm nên bản sắc khán đài.
Hiệp thứ bảy và bóng bay
Ở nhiều sân, giữa hiệp thứ bảy là lúc khán giả hát bài của đội rồi cùng thả những quả bóng bay dài hình ống, kêu vù vù khi bay lên. Khán đài đội Hanshin Tigers ở sân Koshien nổi tiếng với cảnh hàng vạn quả bóng vàng bay cùng lúc. Nghi thức này từng bị tạm dừng trong mùa dịch vì lo ngại lây bệnh qua hơi thổi, và ở một số sân được thay bằng cách khác thân thiện hơn với vệ sinh và môi trường.
Chiếc ô nhỏ của Yakult Swallows
Cổ động viên đội Yakult Swallows ở Tokyo có thói quen giơ những chiếc ô nhỏ nhiều màu, lắc theo nhịp một bài dân ca vui nhộn của Tokyo mỗi khi đội ghi điểm. Cảnh hàng nghìn chiếc ô nhỏ nhấp nhô là một trong những hình ảnh dễ thương nhất của bóng chày Nhật.
Khán đài bóng đá giữa sân bóng chày
Một số đội, như Chiba Lotte Marines, có khán đài cổ vũ chịu ảnh hưởng của văn hoá khán đài bóng đá: đứng hát suốt, nhảy theo nhịp, giơ khăn. Điều đó cho thấy văn hoá cổ vũ không đứng yên mà luôn vay mượn lẫn nhau.
Luân phiên và lịch sự: luật bất thành văn
Điều khiến nhiều khán giả nước ngoài ngạc nhiên là sự luân phiên. Khi đội A tấn công, khán đài đội A chơi nhạc, hát; khán đài đội B ngồi im, có khi chỉ vỗ tay khi đội mình bắt được bóng đẹp. Khi đổi lượt, mọi thứ đảo lại. Nhờ vậy hai đoàn cổ vũ không bao giờ đánh nhau bằng âm thanh, và mỗi bài cổ vũ đều được nghe rõ.
Ngoài ra, khán đài bóng chày Nhật có vài thói quen khác:
- Cổ vũ đội mình chứ ít khi la ó đội bạn hay cầu thủ đối phương.
- Vỗ tay khi cầu thủ đội bạn chơi một pha đẹp, nhất là khi một cầu thủ lâu năm giải nghệ.
- Thu dọn rác trước khi về, nhiều sân có nhân viên và cả cổ động viên đi nhặt.
- Không chơi nhạc khi có cầu thủ chấn thương trên sân.
Vì sao là kèn trumpet
Kèn trumpet trở thành nhạc cụ chính trên khán đài bóng chày Nhật vì mấy lý do khá thực tế. Nó nhỏ, mang đi dễ, một người có thể cầm cả trận. Âm thanh cao, sáng, xuyên qua tiếng ồn sân lớn ngoài trời và đi xa tới cả khu khán đài. Và nó đủ linh hoạt để chơi hàng chục bài khác nhau cho hàng chục cầu thủ trong một trận. Trống, thường là trống taiko nhỏ hoặc trống cầm tay, đi kèm để giữ nhịp cho người hát.
Đi kèm kèn trumpet là những dụng cụ cầm tay như cặp gậy nhựa gõ vào nhau, khăn quàng, ô nhỏ. Dụng cụ cổ vũ bằng nhựa nói chung được kể thêm ở bài về gậy bơm hơi, loa cầm tay và còi.
Góc nhìn hôm nay: nếu bạn đi xem bóng chày ở Nhật
Nếu có dịp tới Nhật vào mùa bóng chày, thường từ khoảng cuối tháng 3 tới tháng 10, xem một trận NPB là cách nhanh nhất để hiểu văn hoá khán đài nước này. Vài gợi ý:
- Chọn khu ghế: muốn ở giữa không khí cổ vũ thì chọn khu ngoài sân của đội bạn muốn cổ vũ; muốn xem yên tĩnh thì chọn khu ghế sau vạch đánh bóng.
- Đúng màu áo, đúng khu: ngồi khu cổ vũ đội nhà mà mặc áo đội khách dễ gây khó xử. Nhiều sân có quy định riêng về áo đội khách ở khu này.
- Học bài trước: tìm lời bài cổ vũ trên trang của đội để hát theo; không thuộc thì cứ vỗ tay theo nhịp trumpet.
- Theo luân phiên: khi đội bạn tấn công, ngồi im là lịch sự.
- Mang rác về hoặc bỏ đúng chỗ: nhiều sân phân loại rác khá kỹ, hãy để ý thùng.
Nếu không có dịp sang Nhật, bạn có thể xem các trận được phát trực tuyến và để ý phần âm thanh nền: tiếng trumpet thay bài mỗi khi đổi cầu thủ là thứ bạn nghe thấy ngay.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao khán giả bóng chày Nhật thổi kèn trumpet?
Trumpet nhỏ, dễ mang, âm thanh cao và sáng xuyên qua tiếng ồn sân ngoài trời, lại đủ linh hoạt để chơi hàng chục bài khác nhau trong một trận. Vì thế nó trở thành nhạc cụ chính của các đoàn cổ vũ ở khán đài ngoài sân.
Ōenka là gì?
Ōenka là bài cổ vũ, ở bóng chày Nhật thường chỉ bài riêng của từng cầu thủ. Khi cầu thủ bước vào lượt đánh, đoàn cổ vũ chơi bài của người đó bằng trumpet và cả khu khán đài hát theo.
Vì sao hai khán đài bóng chày Nhật thay nhau hát?
Theo nếp bất thành văn, khán đài của đội đang tấn công cổ vũ, khán đài của đội đang phòng thủ im lặng để nhường. Nhờ vậy hai đoàn cổ vũ không chồng tiếng lên nhau và bài nào cũng được nghe rõ.
Mùa bóng chày Nhật Bản diễn ra khi nào?
Mùa giải chuyên nghiệp NPB thường bắt đầu khoảng cuối tháng 3 và kéo dài tới khoảng tháng 10, sau đó là các trận tranh chức vô địch. Lịch cụ thể từng năm có trên trang chính thức của giải.
Có được mang kèn vào sân bóng chày Nhật không?
Khán giả bình thường không nên mang nhạc cụ. Chỉ những nhóm cổ vũ đã đăng ký và được cấp phép mới được dùng trumpet, trống và cờ lớn trong sân. Khán giả có thể mang dụng cụ cổ vũ đơn giản như gậy nhựa, khăn, ô nhỏ theo quy định từng sân.
