Xem một trận đấu căng thẳng thật sự có thể ảnh hưởng tới tim. Nghiên cứu của Ute Wilbert-Lampen và cộng sự đăng trên tạp chí New England Journal of Medicine năm 2008 cho thấy ở vùng Munich (Đức), vào những ngày đội tuyển Đức thi đấu tại World Cup 2006, số ca cấp cứu tim mạch cao hơn khoảng 2,66 lần so với giai đoạn đối chứng, tăng mạnh hơn ở nam giới và người đã có bệnh mạch vành. Không phải nghiên cứu nào cũng thấy hiệu ứng mạnh như vậy, nhưng thông điệp chung khá rõ: với người có bệnh tim, cảm xúc dữ dội khi xem bóng đá là một yếu tố cần để ý.
Nghiên cứu ở Munich: bối cảnh và cách làm
World Cup 2006 được tổ chức tại Đức từ tháng 6 tới tháng 7/2006. Đội tuyển chủ nhà đi tới bán kết, trong đó có những trận rất căng như tứ kết thắng Argentina sau loạt sút luân lưu và bán kết thua Ý ở hiệp phụ. Cả nước theo dõi từng trận.
Nhóm nghiên cứu ở Đại học Munich thu thập dữ liệu các ca cấp cứu tim mạch được hệ thống cấp cứu ghi nhận tại vùng Munich mở rộng, bao gồm nhồi máu cơ tim, đau thắt ngực không ổn định và rối loạn nhịp tim gây triệu chứng. Họ so sánh số ca trong thời gian diễn ra World Cup với các giai đoạn đối chứng cùng mùa trong những năm khác (2003, 2005 và một khoảng thời gian năm 2006 ngoài giải).
Kết quả chính
- Vào những ngày đội tuyển Đức thi đấu, tỷ lệ cấp cứu tim mạch cao hơn khoảng 2,66 lần so với giai đoạn đối chứng.
- Mức tăng ở nam giới cao hơn ở nữ giới, dù ở cả hai giới đều có tăng.
- Số ca tăng mạnh nhất trong khoảng hai giờ đầu sau khi trận đấu bắt đầu.
- Người đã được chẩn đoán bệnh mạch vành trước đó có nguy cơ cao hơn.
- Những ngày có trận đấu căng thẳng nhất (như các trận phải phân định bằng loạt luân lưu) được nhóm tác giả nhắc tới như thời điểm có nhiều ca.
Nhóm tác giả kết luận rằng xem một trận bóng đá căng thẳng có thể làm tăng gấp đôi nguy cơ biến cố tim mạch cấp, và khuyến nghị những người có bệnh tim nên có biện pháp phòng ngừa phù hợp.
Vì sao cảm xúc có thể ảnh hưởng tới tim
Cơ chế được các nhà tim mạch mô tả khá quen thuộc. Khi căng thẳng, cơ thể kích hoạt phản ứng "chiến đấu hay bỏ chạy": tuyến thượng thận tiết adrenaline và các hormone stress khác. Hệ quả:
| Phản ứng | Tác động có thể |
|---|---|
| Tim đập nhanh hơn | Tim cần nhiều oxy hơn |
| Huyết áp tăng | Tăng áp lực lên thành mạch, có thể làm vỡ mảng xơ vữa ở người đã có bệnh |
| Máu dễ đông hơn | Tăng nguy cơ hình thành cục máu đông |
| Rối loạn nhịp | Ở người có bệnh nền, có thể gây loạn nhịp nguy hiểm |
Trong nghiên cứu năm 2008, nhóm của Wilbert-Lampen cũng nêu thêm các yếu tố đi kèm hay gặp khi xem bóng đá: thức khuya, ăn uống nhiều, uống rượu bia, hút thuốc, và bỏ quên thuốc điều trị.
Các nghiên cứu khác nói gì
Munich 2006 không phải nghiên cứu duy nhất. Từ cuối thập niên 1990, đã có một loạt công trình xem xét mối liên hệ giữa các trận bóng đá lớn và sức khoẻ tim mạch:
- Anh, World Cup 1998: Nhóm của Douglas Carroll (BMJ, 2002) ghi nhận số ca nhập viện vì nhồi máu cơ tim ở Anh tăng trong những ngày ngay sau trận đội tuyển Anh bị loại bằng loạt sút luân lưu.
- Hà Lan, Euro 1996: Witte và cộng sự (2000) ghi nhận số ca tử vong do tim mạch ở nam giới Hà Lan tăng vào ngày đội tuyển của họ bị loại bằng loạt luân lưu.
- Pháp, World Cup 1998: Berthier và Boulay (2003) lại ghi nhận chiều ngược lại: số ca tử vong tim mạch ở nam giới Pháp giảm vào ngày Pháp thắng trận chung kết.
- Một số nghiên cứu khác ở các giải và quốc gia khác không thấy mối liên hệ rõ ràng, hoặc chỉ thấy hiệu ứng nhỏ.
Bức tranh tổng hợp: những trận thua đau, nhất là loạt sút luân lưu, có vẻ là thời điểm đáng chú ý nhất. Chiến thắng có thể không gây hại, thậm chí có nghiên cứu cho thấy tác động ngược lại. Nhưng mức độ và tính nhất quán của hiệu ứng vẫn được tranh luận, vì các nghiên cứu khác nhau về cách đo, dân số và giai đoạn.
Điều này có nghĩa gì với bạn
Với người khoẻ mạnh
Với người không có bệnh tim, xem một trận căng thẳng gần như không phải là mối nguy. Tim đập nhanh, toát mồ hôi khi đội nhà sút luân lưu là phản ứng bình thường của cơ thể, và cơ thể khoẻ mạnh xử lý tốt.
Với người có bệnh tim mạch hoặc nguy cơ cao
Người đã có bệnh mạch vành, từng nhồi máu cơ tim, có tăng huyết áp, rối loạn nhịp, hoặc người lớn tuổi có nhiều yếu tố nguy cơ nên lưu ý hơn trong mùa giải lớn. Những điều hợp lý, mang tính phổ thông:
- Dùng thuốc đúng giờ theo chỉ định, kể cả khi xem bóng khuya.
- Không hút thuốc, hạn chế rượu bia và đồ ăn nhiều muối, nhiều mỡ khi xem trận.
- Ngủ đủ, tránh thức trắng nhiều đêm liền.
- Nếu đi sân, chọn chỗ dễ ra vào, biết vị trí trạm y tế, đi cùng người thân.
- Hỏi bác sĩ điều trị nếu bạn lo lắng về việc đi xem trận trực tiếp hoặc theo dõi một giải đấu dài.
Dấu hiệu cần gọi cấp cứu ngay
Đau thắt hoặc tức nặng ngực kéo dài vài phút, đau lan ra cánh tay, hàm, lưng; khó thở; vã mồ hôi lạnh; choáng váng, ngất. Khi có những dấu hiệu này, đừng chờ hết trận: gọi 115 hoặc tới cơ sở y tế gần nhất, báo nhân viên y tế nếu đang ở sân.
Góc nhìn hôm nay
Nghiên cứu Munich thường được báo chí nhắc lại mỗi mùa World Cup với những tiêu đề giật gân. Đọc kỹ, thông điệp của nó bình tĩnh hơn nhiều: cảm xúc khi xem bóng đá là thật, cơ thể phản ứng thật, và với một số người có bệnh nền, điều đó đủ để cần chuẩn bị. Bài báo gốc của Wilbert-Lampen và cộng sự (tiêu đề tiếng Anh "Cardiovascular Events during World Cup Soccer") có thể tìm trên trang của tạp chí New England Journal of Medicine, số ra năm 2008. Lời khuyên cụ thể cho từng người vẫn phải đến từ bác sĩ điều trị.
Câu hỏi thường gặp
Xem bóng đá có thể gây đau tim không?
Với người có bệnh tim mạch, cảm xúc căng thẳng khi xem trận có thể làm tăng nguy cơ biến cố tim mạch cấp. Nghiên cứu ở Munich trong World Cup 2006 ghi nhận số ca cấp cứu tim mạch tăng rõ vào ngày đội tuyển Đức thi đấu. Với người khoẻ mạnh, nguy cơ này rất thấp.
Nghiên cứu World Cup 2006 trên NEJM tìm thấy gì?
Wilbert-Lampen và cộng sự (2008) thấy vào ngày đội tuyển Đức thi đấu, tỷ lệ cấp cứu tim mạch ở vùng Munich cao hơn khoảng 2,66 lần so với giai đoạn đối chứng. Mức tăng cao hơn ở nam giới và người đã có bệnh mạch vành.
Thua trận có ảnh hưởng tới tim hơn thắng trận không?
Một số nghiên cứu ghi nhận số ca tim mạch tăng sau những trận thua đau như bị loại bằng loạt luân lưu, trong khi có nghiên cứu ở Pháp thấy số ca giảm vào ngày đội nhà vô địch. Tuy vậy, kết quả giữa các nghiên cứu chưa hoàn toàn thống nhất.
Người bệnh tim có nên xem bóng đá không?
Phần lớn người bệnh tim vẫn có thể xem bóng đá, nhưng nên dùng thuốc đúng giờ, tránh rượu bia, thuốc lá, ngủ đủ và hỏi bác sĩ điều trị nếu lo lắng. Khi đau ngực, khó thở, vã mồ hôi, hãy gọi 115 ngay.
