CORFing (cutting off reflected failure, tạm dịch "cắt đứt thất bại phản chiếu") là xu hướng lặng lẽ tách mình khỏi một nhóm đang thất bại để bảo vệ hình ảnh bản thân: cất áo đội đi, chuyển từ "chúng ta" sang "họ", ngừng đến sân. Khái niệm được C. R. Snyder, MaryAnne Lassegard và Carol Ford mô tả năm 1986, như mặt ngược lại của BIRGing. Nghiên cứu về sau cho thấy người hâm mộ gắn bó sâu với đội ít CORF hơn hẳn người hâm mộ hời hợt.
Từ "chúng ta thua" sang "họ thua"
Thử nhớ lại lần gần nhất đội bóng bạn thích thua một trận quan trọng. Sáng hôm sau, bạn kể với đồng nghiệp thế nào? Nhiều người sẽ nói "đội tuyển hôm qua đá tệ quá", "họ không có tinh thần", thay vì "chúng ta thua". Chỉ một thay đổi nhỏ trong đại từ, nhưng nó cho thấy một cơ chế tâm lý có thật: khi nhóm thất bại, ta muốn đứng xa ra một chút để vết nhọ không dính vào mình.
Nghiên cứu BIRGing năm 1976 của Cialdini đã gợi ý điều này qua cách sinh viên dùng "họ" sau trận thua. Snyder và cộng sự đi tiếp một bước: họ muốn chứng minh rằng con người không chỉ thụ động "ít gắn mình" với thất bại, mà chủ động tìm cách tách mình ra.
Nghiên cứu năm 1986
Trong nghiên cứu của Snyder, Lassegard và Ford, sinh viên được chia thành các nhóm nhỏ để làm một bài tập giải đố. Sau đó, nhóm được thông báo là đã làm tốt, làm kém, hoặc không nhận phản hồi gì. Mỗi người được phát một huy hiệu của nhóm và được tự chọn có đeo hay không khi rời phòng.
Kết quả theo hướng các tác giả dự đoán: người ở nhóm "thất bại" ít đeo huy hiệu hơn rõ rệt so với nhóm "thành công" và nhóm không nhận phản hồi. Các bài tổng quan về sau thường nhấn mạnh rằng trong nghiên cứu này, xu hướng tránh xa thất bại hiện ra rõ hơn xu hướng khoe thành công. Đây là kết quả của một thí nghiệm cụ thể, với sinh viên, trong phòng thí nghiệm; các nghiên cứu khác không phải lúc nào cũng cho ra cùng mức độ.
CORFing trên khán đài: những dấu hiệu quen thuộc
| Hành vi | Biểu hiện |
|---|---|
| Đổi đại từ | "Họ đá tệ", "đội đó hết thuốc chữa" |
| Cất đồ đội | Áo đấu nằm trong tủ suốt mùa giải tệ |
| Vắng khán đài | Số khán giả giảm khi đội thua liên tiếp |
| Rời sân sớm | Khán đài vơi dần khi đội bị dẫn nhiều bàn |
| Im lặng trên mạng | Không bình luận, không chia sẻ, thậm chí rời nhóm cổ động viên |
| "Tôi đã nói rồi mà" | Tự đặt mình vào vị trí người phê bình đứng ngoài, như thể mình chưa bao giờ đặt kỳ vọng |
Những hành vi này không phải là "phản bội". Phần lớn là phản ứng tự vệ rất người: không ai muốn bị trêu, bị đồng nghiệp nhắc mãi về trận thua của "đội anh".
Cổ động viên "thật lòng" và cổ động viên "theo mùa"
Mức độ gắn bó quyết định nhiều thứ
Năm 1990, Daniel Wann và Nyla Branscombe công bố một nghiên cứu với tiêu đề có thể dịch là "Người hâm mộ trung kiên và người hâm mộ theo thời tiết", so sánh cách cổ động viên có mức gắn bó khác nhau phản ứng với thắng thua. Họ thấy người gắn bó cao có xu hướng BIRG khi đội thắng nhưng ít CORF khi đội thua; người gắn bó thấp thì dễ lùi xa khi đội thất bại.
Giải thích hợp lý: với người gắn bó sâu, đội bóng là một phần bản sắc. Tách mình ra khỏi đội không làm họ thấy dễ chịu hơn mà còn tệ hơn, giống như phủ nhận một phần chính mình. Họ chọn cách khác để bảo vệ lòng tự trọng: đổ lỗi cho trọng tài, cho vận đen, so sánh với những đội còn tệ hơn, hoặc nhấn mạnh truyền thống, lịch sử của đội.
Wann sau này phát triển thang đo
Wann và Branscombe năm 1993 công bố Thang đo nhận diện khán giả thể thao (Sport Spectator Identification Scale), một bảng câu hỏi ngắn đo mức độ một người coi mình là người hâm mộ của một đội. Thang này được dùng rộng rãi trong nghiên cứu về sau, và gần như luôn cho thấy: mức gắn bó là biến số quan trọng nhất để dự đoán người hâm mộ phản ứng thế nào với thắng thua.
Những cách tự vệ khác ngoài CORFing
Không lùi xa không có nghĩa là không cần tự vệ. Các nhà nghiên cứu đã mô tả vài chiến lược mà người hâm mộ gắn bó hay dùng:
- Quy lỗi ra ngoài: trọng tài, thời tiết, mặt sân, chấn thương. Đôi khi đúng, đôi khi là cách giữ niềm tin vào đội.
- Hạ thấp đối thủ hay đội khác để thấy đội mình vẫn hơn ai đó. Cialdini và Richardson năm 1980 gọi một dạng của hành vi này là "blasting".
- Nhìn về quá khứ vinh quang: danh hiệu cũ, thế hệ vàng.
- Nhìn về tương lai: đội trẻ, tân binh, "mùa sau sẽ khác".
- Tìm đến nhau: các nghiên cứu của Wann về hỗ trợ xã hội cho thấy người hâm mộ gắn bó thường tìm đến cộng đồng cổ động viên sau trận thua, và việc này giúp họ hồi phục tâm trạng.
Vì sao điều này quan trọng với khán đài
Hiểu CORFing giúp giải thích một hiện tượng mà ban tổ chức nào cũng biết: khán giả lên xuống theo phong độ. Nhưng nó cũng giải thích vì sao những câu lạc bộ có cộng đồng cổ động viên gắn bó lâu năm giữ được khán đài cả khi đội xuống hạng. Những hội cổ động viên duy trì sinh hoạt đều đặn, đi sân khách cả khi đội thua, tạo ra một "lõi" khán giả không phụ thuộc kết quả.
Với cầu thủ, khác biệt này rất rõ. Một khán đài vẫn hát khi đội bị dẫn hai bàn cho cầu thủ thông điệp rằng họ không đơn độc. Một khán đài vơi dần từ phút bảy mươi gửi đi thông điệp ngược lại.
Còn câu hỏi vì sao một người lại gắn bó cả đời với một đội, bất kể thắng thua, là đề tài lớn hơn của tâm lý học người hâm mộ bóng đá, đã có bài riêng ở mảng bóng đá.
Góc nhìn hôm nay: lùi xa hay ở lại
Không có gì sai nếu bạn cần nghỉ ngơi một chút sau chuỗi trận thua, tắt thông báo, không xem tin tức. Đó là chăm sóc bản thân. CORFing chỉ đáng để ý khi nó biến thành coi thường chính những người vẫn ở lại, hoặc khi bạn nhận ra mình chỉ xuất hiện lúc đội thắng.
Một cách thử nhỏ: trong mùa giải tới, hãy đến sân một trận đúng lúc đội đang khó khăn nhất. Bạn sẽ thấy khán đài khi ấy có một chất khác hẳn: ít người hơn, nhưng mỗi tiếng hát đều có trọng lượng. Nhiều cổ động viên lâu năm kể rằng đó mới là những trận họ nhớ nhất.
Câu hỏi thường gặp
CORFing là gì?
CORFing là viết tắt của "cutting off reflected failure", nghĩa là tách mình khỏi thất bại của nhóm để bảo vệ hình ảnh bản thân. Ví dụ là nói "họ thua" thay vì "chúng ta thua", hay cất áo đội đi khi đội thua liên tiếp.
Ai đưa ra khái niệm CORFing?
CORFing được C. R. Snyder, MaryAnne Lassegard và Carol Ford mô tả trong nghiên cứu năm 1986, như mặt ngược lại của BIRGing mà Cialdini và cộng sự công bố năm 1976.
Vì sao có người vẫn ủng hộ đội khi đội thua liên tục?
Với người hâm mộ gắn bó sâu, đội bóng là một phần bản sắc nên tách mình ra không giúp họ dễ chịu hơn. Nghiên cứu của Wann và Branscombe cho thấy nhóm này ít CORF và chọn những cách tự vệ khác như quy lỗi ra ngoài hay tìm đến cộng đồng cổ động viên.
Cổ động viên theo mùa là gì?
Đó là cách gọi những người chỉ quan tâm tới đội khi đội thắng và lùi xa khi đội thua. Trong tâm lý học, họ thường có mức gắn bó thấp, nên BIRG khi thắng và CORF khi thua.
