Tartan Army: đoàn cổ động viên Scotland đi theo đội tuyển khắp thế giới

Tartan Army là tên gọi đoàn cổ động viên đội tuyển bóng đá Scotland, nổi tiếng vì đi theo đội khắp thế giới trong váy kilt, mũ len, kèn túi, hát hò suốt ngày và để lại tiếng tốt ở thành phố họ tới. Danh tiếng ấy không tự nhiên mà có: từ những năm 1970 bị coi là ồn ào, quậy phá, cộng đồng này đã tự thay đổi để trở thành một trong những đoàn cổ động viên được quý mến nhất bóng đá quốc tế.

Tartan Army là ai

"Tartan" là loại vải kẻ ô truyền thống của Scotland, gắn với các dòng họ và vùng đất, thứ vải dùng để may váy kilt. "Tartan Army" (đạo quân vải kẻ) là cách báo chí và chính cổ động viên gọi đoàn người đi theo đội tuyển quốc gia. Đây không phải một tổ chức có hội viên chính thức duy nhất, mà là cả một cộng đồng, gồm nhiều câu lạc bộ cổ động viên nhỏ ở các thị trấn Scotland và ở nước ngoài, cùng hàng nghìn người đi xem riêng lẻ.

Tên gọi phổ biến từ thập niên 1970. Trước World Cup 1978 ở Argentina, một bài hát vui tên Ally's Tartan Army của danh hài Andy Cameron, viết về đội tuyển dưới thời huấn luyện viên Ally MacLeod, lên bảng xếp hạng ở Anh và góp phần làm cái tên quen thuộc.

Từ tiếng xấu tới tiếng tốt

Thập niên 1970: Wembley 1977

Trận Anh gặp Scotland là một trong những trận đấu quốc tế lâu đời nhất thế giới, và trong nhiều thập kỷ, cổ động viên Scotland kéo xuống London rất đông. Năm 1977, sau khi Scotland thắng ở Wembley, hàng nghìn cổ động viên tràn xuống sân, làm gãy xà ngang, đào cỏ mang về làm kỷ niệm. Hình ảnh ấy được truyền hình phát đi khắp nơi và trở thành ví dụ về cổ động viên quá khích thời đó.

Thập niên 1980–1990: tự thay đổi

Từ thập niên 1980, nhiều yếu tố khiến hình ảnh Tartan Army đổi khác. Một phần là chính cổ động viên Scotland muốn khẳng định mình khác với hình ảnh hooligan đang gắn với bóng đá Anh thời đó, nên tự nhắc nhau giữ hành vi tốt khi đi nước ngoài. Một phần là văn hoá tự quản: người lớn tuổi, người đi nhiều lần nhắc nhở người mới, các câu lạc bộ cổ động viên chịu trách nhiệm cho thành viên của mình.

Ở các giải lớn thập niên 1990, như Euro 1992 ở Thuỵ Điển và World Cup 1998 ở Pháp, báo chí nước chủ nhà nhiều lần khen cổ động viên Scotland vui vẻ, thân thiện. Tartan Army cũng thường được nhắc là từng nhận giải thưởng về tinh thần cổ vũ đẹp ở giải đấu lớn. Từ đó, cụm từ "cổ động viên Scotland" gợi tới tiếng kèn túi và tiếng cười nhiều hơn là tiếng ẩu đả.

Đi theo đội tuyển: một chuyến đi của Tartan Army trông như thế nào

• Trang phục: váy kilt kẻ ô, tất dài, mũ len có quả bông (thường gọi là "See You Jimmy" hat với bộ tóc giả màu đỏ), áo đấu xanh thẫm. Có người mang theo kèn túi.
• Tụ tập ở quảng trường: vài ngày trước trận, cổ động viên kéo về quảng trường chính của thành phố đăng cai, hát, nhảy, chơi bóng với người dân địa phương và cả cảnh sát.
• Hát: các bài dân ca Scotland, bài cổ vũ cũ, và những bài sáng tác mới mang tính hài hước, thường chọc vui chính mình hơn là chọc đối thủ.
• Từ thiện: nhiều nhóm quyên góp cho trẻ em và cộng đồng ở nơi họ tới.
• Diễu hành tới sân: đoàn người kéo dài nhiều dãy phố, theo sau tiếng kèn túi.

Từ thiện là một phần bản sắc

Tartan Army có một quỹ từ thiện mang tên Tartan Army Sunshine Appeal, quyên góp tiền và đồ dùng cho trẻ em, trường học, bệnh viện ở những nơi đội tuyển tới thi đấu. Nhiều nhóm cổ động viên nhỏ cũng tự tổ chức thăm trường học, tặng bóng, áo đấu. Đây là cách cổ động viên biến một chuyến đi xem bóng đá thành điều tốt cho người dân sở tại.

Euro 2024: hàng chục nghìn người sang Đức

Một ví dụ gần đây là Euro 2024 ở Đức. Scotland đá trận mở màn với nước chủ nhà ở Munich. Hàng chục nghìn cổ động viên Scotland, có ước tính trên một trăm nghìn người, sang Đức dù chỉ một phần nhỏ có vé. Họ phủ kín quảng trường trung tâm Munich, hát với người dân và cổ động viên các nước khác. Kết quả trên sân không như mong đợi, Scotland dừng bước ở vòng bảng, nhưng báo chí Đức và châu Âu viết nhiều về không khí mà Tartan Army mang tới. Khẩu hiệu vui "Không có Scotland thì không có tiệc" được hô và in trên áo khắp nơi.

Bảng mốc: hành trình của Tartan Army

Vì sao Tartan Army thành công trong việc đổi hình ảnh

Các nhà nghiên cứu về cổ động viên, trong đó có nhóm của nhà tâm lý học Clifford Stott, từng nghiên cứu cổ động viên Scotland và nhận thấy một điều thú vị: khi một nhóm cổ động viên coi "cư xử tốt" là một phần bản sắc của mình, chính các thành viên sẽ tự kiểm soát lẫn nhau. Người gây rối bị chính người đồng hương can ngăn, vì anh ta đang làm hỏng "tên tuổi chung". Cảnh sát nước sở tại, thấy cổ động viên thân thiện, cũng ứng xử mềm mỏng hơn, và vòng tròn tích cực ấy cứ thế tiếp diễn.

Bài học này rất đáng nhớ với mọi khán đài: tiếng tốt không đến từ quy định của ban tổ chức, mà từ việc cổ động viên tự coi trọng hình ảnh của mình.

Những đoàn cổ động viên đội tuyển khác

Tartan Army không đơn độc. Cổ động viên Cộng hoà Ireland, xứ Wales, Iceland, Hà Lan cũng nổi tiếng với những đoàn đi đông, vui vẻ. Trong cricket, Barmy Army của Anh là một đoàn cổ động viên nổi tiếng theo đội tuyển khắp thế giới, chủ đề riêng của các bài về cổ vũ những môn khác.

Góc nhìn hôm nay: học gì từ Tartan Army khi đi cổ vũ đội tuyển

• Nhớ rằng bạn đại diện cho cả nước. Người dân nơi bạn tới sẽ nhớ cách bạn cư xử lâu hơn nhớ tỉ số.
• Hát vui, chọc mình nhiều hơn chọc người. Bài hát tự trào khiến người nước khác cười theo, còn bài xúc phạm khiến họ quay lưng.
• Hoà nhập với người dân sở tại. Học vài câu chào bằng tiếng địa phương, tôn trọng phong tục, giữ gìn nơi công cộng.
• Tự nhắc nhau. Thấy người đi cùng quá chén hay gây chuyện, hãy can ngăn trước khi cảnh sát phải làm việc đó. Đã uống rượu bia thì không lái xe.
• Để lại điều tốt. Một chuyến thăm trường học, một món quà nhỏ cho trẻ em địa phương có thể là kỷ niệm đẹp nhất của chuyến đi.

Muốn tìm hiểu thêm, bạn có thể xem trang của Tartan Army Sunshine Appeal, ghé Bảo tàng Bóng đá Scotland ở Hampden Park, Glasgow, và tìm các nghiên cứu của Clifford Stott về hành vi cổ động viên Scotland ở nước ngoài.