Khán giả SEA Games khi Việt Nam đăng cai: năm 2003 và năm 2022

Việt Nam đã hai lần đăng cai Đại hội Thể thao Đông Nam Á (SEA Games): lần thứ 22 vào tháng 12/2003 và lần thứ 31 vào tháng 5/2022. Cả hai lần, khán giả trong nước là một phần quan trọng làm nên không khí đại hội: khán đài kín ở những môn quen thuộc, những nhà thi đấu nhỏ ở tỉnh bỗng đông nghịt, và hai trận chung kết bóng đá nam ở Mỹ Đình với hai kết cục trái ngược. Bài này so sánh hai thế hệ khán giả SEA Games, cách họ cổ vũ và những gì thay đổi sau gần hai mươi năm.

Hai kỳ đại hội, hai hoàn cảnh

SEA Games 2003: lần đầu làm chủ nhà

Một thành phố học cách xem đại hội

Năm 2003, phần lớn người Việt chưa từng đi xem một đại hội thể thao đa môn. Nhiều môn thi đấu lần đầu tiên được khán giả trong nước thấy tận mắt. Người ta đến sân không chỉ vì một đội, một vận động viên, mà vì tò mò: điền kinh trông thế nào trên đường chạy thật, bơi lội ở bể tiêu chuẩn ra sao, các môn võ thi đấu có luật gì.

Lễ khai mạc ở Mỹ Đình là lần đầu tiên sân quốc gia mới kín người. Với nhiều người Hà Nội, đó là một sự kiện của cả gia đình, như đi xem bắn pháo hoa ngày lễ. Khán đài đầy cờ cầm tay, những chiếc áo đỏ đã xuất hiện nhưng chưa đồng loạt như sau này.

Cổ vũ môn võ và môn truyền thống

Một nét đặc trưng của khán giả năm 2003 là sự hào hứng với các môn võ và môn có thế mạnh của Việt Nam. Nhà thi đấu các môn võ thường đông, khán giả hô vang mỗi lần võ sĩ Việt Nam ghi điểm. Những môn ít người biết như cầu mây, đua thuyền cũng có lượng người xem bất ngờ.

Đêm chung kết bóng đá buồn

Trận chung kết bóng đá nam năm 2003 diễn ra ở Mỹ Đình, đội chủ nhà gặp Thái Lan và để thua. Khán đài lặng đi. Với thế hệ khán giả ấy, đó là bài học đầu tiên của một sân nhà lớn: không phải đêm nào cũng có đi bão. Nhiều người kể lại rằng cảm giác ra về giữa dòng người im lặng ở Mỹ Đình đêm ấy khó quên không kém những đêm chiến thắng sau này.

SEA Games 2022: đại hội của sự trở lại

Khán đài sau hai năm vắng lặng

SEA Games 31 vốn dự kiến tổ chức năm 2021 nhưng phải lùi sang tháng 5/2022. Trước đó gần hai năm, thể thao khắp thế giới nhiều lúc phải thi đấu không khán giả hoặc hạn chế khán giả. Vì vậy, đại hội năm 2022 với người hâm mộ Việt Nam mang ý nghĩa của sự trở lại khán đài. Không ít người nói rằng họ đi xem không chỉ vì thể thao mà vì nhớ cảm giác ngồi giữa đám đông cùng hô.

Đại hội trải rộng nhiều tỉnh

Khác với năm 2003, nhiều môn của SEA Games 31 được tổ chức ở các tỉnh quanh Hà Nội. Bóng đá nam đá vòng bảng ở Việt Trì (Phú Thọ), bóng đá nữ thi đấu ở Cẩm Phả (Quảng Ninh), còn nhiều môn khác chia về các nhà thi đấu ở các tỉnh lân cận. Điều này mang lại cho người dân nhiều địa phương cơ hội lần đầu được xem một đại hội quốc tế ngay tại quê mình. Ở một số nơi, nhà thi đấu nhỏ kín chỗ từ sáng, khán giả xếp hàng dài trước cổng.

Chung kết bóng đá: món nợ được trả

Trận chung kết bóng đá nam năm 2022 lại diễn ra ở Mỹ Đình, lại gặp Thái Lan, và lần này đội chủ nhà thắng. Với những khán giả từng ngồi ở đúng sân ấy năm 2003, đó là một vòng tròn khép lại. Đêm ấy khán đài nối liền với những dòng người đi bão ngoài phố. Đội tuyển nữ cũng giành huy chương vàng ở Cẩm Phả, và nhiều khán giả lần đầu tiên theo dõi trọn một giải bóng đá nữ.

Khán giả hai thế hệ khác nhau thế nào

• Đạo cụ: năm 2003 là cờ cầm tay và băng đô đơn giản; năm 2022 là áo đồng phục, vẽ mặt, băng rôn in sẵn, đèn điện thoại.
• Mạng xã hội: năm 2022, mỗi khoảnh khắc trên khán đài đều được quay và lan đi trong vài phút. Một vận động viên ít tên tuổi có thể được cả nước biết chỉ sau một đoạn video.
• Thái độ với đối thủ: nhiều hình ảnh khán giả Việt Nam cổ vũ cả vận động viên nước bạn, nhất là các đoàn nhỏ, được chia sẻ rộng rãi. Đó là tinh thần mà một đại hội khu vực rất cần.
• Thành phần khán giả: năm 2022 có nhiều gia đình, nhiều phụ nữ và trẻ em hơn hẳn, phản ánh sự thay đổi của văn hoá đi sân sau 2018.

Những điều chưa trọn vẹn

Đại hội nào cũng có mặt chưa trọn vẹn với khán giả. Ở cả hai lần, chuyện vé cho các trận bóng đá lớn đều gây bức xúc: nhu cầu vượt xa số ghế, xuất hiện vé chợ đen, có người mua phải vé giả. Một số môn lại rơi vào tình trạng ngược lại: khán đài thưa vì người dân không biết lịch thi đấu, hoặc địa điểm ở xa. Khoảng cách giữa môn "hút khách" và môn "vắng khách" vẫn là điều mà ban tổ chức các đại hội sau cần giải quyết.

Góc nhìn hôm nay: đi xem một đại hội đa môn

Nếu Việt Nam đăng cai một đại hội trong tương lai, hoặc bạn có dịp đi xem ở nước khác, vài gợi ý từ kinh nghiệm hai lần trước:

1. Đừng chỉ xem bóng đá. Những môn ít khán giả thường dễ vào, ngồi gần, và vận động viên rất trân trọng tiếng cổ vũ.
2. Tìm hiểu luật trước khi đến: biết khi nào được hô, khi nào cần im lặng (ví dụ lúc vận động viên bắn cung, nhảy cao chuẩn bị) giúp bạn cổ vũ đúng lúc.
3. Cổ vũ cả vận động viên nước bạn: vỗ tay cho một pha đẹp của đối thủ là cách thể hiện mình là chủ nhà tốt.
4. Theo dõi lịch trên trang chính thức của ban tổ chức, mua vé ở kênh chính thức.
5. Giữ ảnh và vé: sau hai mươi năm, tấm vé năm 2003 trở thành kỷ vật mà nhiều người còn cất giữ.

Muốn hồi tưởng, bạn có thể tìm lại các phóng sự ảnh của báo chí về hai kỳ đại hội, đặt hình khán đài Mỹ Đình năm 2003 cạnh năm 2022. Sự thay đổi trong cách người Việt cổ vũ hiện ra rất rõ.