Khán đài ở Thanh Hoá và Nghệ An là hai nơi bóng đá gắn chặt với niềm tự hào quê hương nhất Việt Nam: đội bóng không chỉ là đội của một thành phố mà là đội của cả một "xứ", của người đang sống ở quê lẫn người đi làm ăn xa. Sân vận động Thanh Hoá và sân vận động Vinh thường đông khán giả, và mỗi lần hai đội gặp nhau, báo chí gọi đó là trận đấu của niềm tự hào Bắc Trung Bộ. Bài này nói về cách người xứ Thanh, xứ Nghệ đi sân, cổ vũ và mang đội bóng theo mình đi khắp nơi.
Bóng đá như một phần của bản sắc "xứ"
Trong tiếng Việt, chữ "xứ" mang nghĩa vùng đất có lịch sử, văn hoá và giọng nói riêng. Người ta nói xứ Thanh, xứ Nghệ, xứ Đoài, xứ Kinh Bắc. Với Thanh Hoá và Nghệ An, hai vùng đất có bề dày lịch sử lâu đời, đội bóng địa phương trở thành một trong những biểu tượng hiện đại của bản sắc ấy, giống như dân ca, món ăn, hay giọng nói.
Điều này giải thích một hiện tượng đặc biệt: khán giả của hai đội không chỉ ở trên khán đài quê nhà. Người xứ Thanh, xứ Nghệ đi học, đi làm ở Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, các khu công nghiệp phía Bắc và phía Nam, thậm chí ở nước ngoài, vẫn theo dõi đội bóng quê, tụ tập xem chung, và khi đội ra sân khách gần nơi họ sống thì đến sân cổ vũ. Ở nhiều trận sân khách, khán đài dành cho đội khách kín người nói giọng quê nhà.
Sân vận động Thanh Hoá: đông và nhiệt
Sân vận động Thanh Hoá nằm ở khu trung tâm đô thị Thanh Hoá. Ngày đội nhà thi đấu, người hâm mộ từ các xã, phường khắp tỉnh đổ về, nhiều người đi xa cả trăm cây số. Không khí trên khán đài có tiếng trống của các nhóm cổ động viên, áo đồng phục màu của đội, băng rôn gửi lời động viên cầu thủ.
Đội bóng Thanh Hoá trải qua nhiều thời kỳ, nhiều cái tên và nhiều nhà tài trợ, có những mùa giải khó khăn về tài chính. Người hâm mộ ở đây vì vậy quen với cảm giác lo lắng cho sự tồn tại của đội, và cũng vì thế mà mỗi thành công, như những lần đội vào sâu ở các giải cúp, được đón nhận rất nồng nhiệt. Với khán đài xứ Thanh, giữ được đội bóng cho quê hương đã là một niềm vui.
Sân vận động Vinh: sân nhà của một lò đào tạo
Đội bóng Sông Lam Nghệ An (SLNA) được biết đến rộng rãi với lò đào tạo trẻ, nơi nhiều thế hệ cầu thủ đội tuyển quốc gia trưởng thành. Điều này tạo ra một kiểu gắn bó riêng giữa khán đài Vinh và đội bóng: khán giả không chỉ cổ vũ một đội, mà cổ vũ những cầu thủ lớn lên ngay tại quê mình, có khi là con em hàng xóm.
Khi một cầu thủ trưởng thành từ lò SLNA khoác áo đội tuyển, người hâm mộ xứ Nghệ theo dõi với niềm tự hào kép: tự hào vì đội tuyển, và tự hào vì đó là "người nhà". Khi cầu thủ ấy chuyển sang đội khác, cảm xúc của khán đài cũng phức tạp, vừa mừng cho anh, vừa tiếc cho đội nhà. Đó là đời sống bình thường của một khán đài gắn với lò đào tạo.
Khi hai xứ gặp nhau
Thanh Hoá và Nghệ An là hai tỉnh liền kề, chung nhiều nét văn hoá và lịch sử. Trận đấu giữa hai đội thường được báo chí gọi là "derby Bắc Trung Bộ" hay "derby xứ Thanh – xứ Nghệ", và luôn thu hút khán giả đông hơn bình thường. Tâm lý kình địch trong thể thao nói chung có bài riêng ở wiki khác trong hệ; ở đây chỉ nhìn từ khán đài.
Ở những trận như vậy, điều đẹp nhất không phải là ai thắng mà là cảnh hai khán đài cùng đông, cùng hô tên quê mình. Cổ vũ đội nhà bằng tiếng hô, tiếng trống là niềm tự hào chính đáng. Còn lời lẽ xúc phạm quê hương của người khác thì không bao giờ là niềm tự hào; nó chỉ làm xấu chính khán đài nói ra nó và có thể khiến đội nhà bị kỷ luật.
Người xa quê và đội bóng quê nhà
Một trong những nét đẹp nhất của bóng đá xứ Thanh, xứ Nghệ là cách nó nối người đi xa với quê. Có thể thấy ở nhiều dạng:
- Hội đồng hương xem chung: những nhóm người cùng quê ở thành phố lớn thuê quán, chiếu màn hình xem đội nhà thi đấu.
- Đến sân khách: khi đội quê đá ở Hà Nội, Ninh Bình, Hải Phòng hay các sân phía Nam, khán đài đội khách thường có đông người đồng hương đang sống ở đó.
- Theo dõi từ nước ngoài: người lao động, du học sinh xa nhà theo dõi kết quả, bình luận trên các trang cộng đồng của đội.
- Về quê dịp lễ Tết: nhiều người canh lịch để về đúng lúc đội đá sân nhà, coi đi sân là một phần của chuyến về quê.
Với họ, đội bóng là một sợi dây nối với quê hương, giống như món ăn, giọng nói hay một câu dân ca.
So sánh không để xếp hạng
Người ta hay hỏi khán đài nào "cuồng nhiệt nhất" Việt Nam. Câu hỏi ấy không có đáp án, và cũng không nên có. Mỗi khán đài có màu riêng:
| Khán đài | Nét đặc trưng thường được nhắc |
|---|---|
| Thanh Hoá | Khán giả từ khắp một tỉnh rộng đổ về, gắn bó qua những mùa đội bóng gặp khó |
| Vinh (Nghệ An) | Gắn với lò đào tạo trẻ, cổ vũ cầu thủ lớn lên tại quê |
| Đặc điểm chung | Cộng đồng đồng hương ở xa đông, đội bóng là biểu tượng của "xứ" |
Không có khán đài nào hơn khán đài nào. Có những cộng đồng yêu đội bóng quê mình theo cách của họ.
Những điều chưa đẹp và cách khán đài tự sửa
Như mọi sân ở V-League, sân Thanh Hoá và sân Vinh đều từng có trận bị nhắc vì hành vi của một số khán giả: pháo sáng, ném vật thể, phản ứng gay gắt với trọng tài. Những sự việc ấy bị kỷ luật theo điều lệ giải, và người chịu thiệt là câu lạc bộ cùng toàn bộ khán giả. Các hội cổ động viên ở cả hai nơi đều có những lời kêu gọi cổ vũ văn minh, và cách bền nhất để giữ hình ảnh "xứ" là chính người hâm mộ nhắc nhau ngay trên khán đài.
Góc nhìn hôm nay: đi sân ở xứ Thanh, xứ Nghệ
- Kết hợp với chuyến đi văn hoá: ở Thanh Hoá có Thành nhà Hồ, khu di tích Lam Kinh; ở Nghệ An có khu di tích Kim Liên, làng Sen. Một trận bóng chiều thứ Bảy cùng một ngày tham quan là chuyến đi trọn vẹn.
- Nghe dân ca: dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh đã được UNESCO ghi danh là di sản văn hoá phi vật thể. Hiểu dân ca giúp bạn hiểu vì sao người xứ Nghệ gắn bó với quê đến vậy.
- Mua vé chính thức qua câu lạc bộ, đến sớm vì các trận lớn rất đông.
- Ngồi đúng khu nếu bạn cổ vũ đội khách, và giữ cách cư xử của người khách.
Câu hỏi thường gặp
Sân nhà của Sông Lam Nghệ An là sân nào?
Sông Lam Nghệ An thi đấu trên sân vận động Vinh, ở trung tâm đô thị Vinh, tỉnh Nghệ An. Đây là sân gắn với lò đào tạo trẻ nổi tiếng của đội bóng.
Derby xứ Thanh – xứ Nghệ là trận nào?
Đó là cách báo chí gọi các trận giữa đội Thanh Hoá và Sông Lam Nghệ An, hai đội của hai tỉnh liền kề ở Bắc Trung Bộ. Các trận này thường đông khán giả vì gắn với niềm tự hào quê hương của cả hai bên.
Vì sao người Nghệ An, Thanh Hoá ở xa vẫn theo dõi đội bóng quê?
Với nhiều người, đội bóng quê là một sợi dây nối với quê hương, giống như món ăn hay giọng nói. Cộng đồng đồng hương ở các thành phố lớn thường xem chung và đến sân khi đội quê đá gần nơi họ sống.
Khán đài nào cuồng nhiệt nhất Việt Nam?
Không có cách đo và cũng không nên xếp hạng. Mỗi khán đài như Thanh Hoá, Vinh, Thiên Trường, Lạch Tray có nét riêng gắn với lịch sử và cộng đồng địa phương. So sánh để hơn thua dễ dẫn tới định kiến vùng miền.
Dân ca ví, giặm Nghệ Tĩnh có liên quan gì tới bóng đá?
Không trực tiếp. Nhưng dân ca ví, giặm, được UNESCO ghi danh, là một phần của bản sắc xứ Nghệ, cùng với đội bóng địa phương tạo nên niềm tự hào quê hương mà khán đài Vinh thể hiện.