Cổ động viên Nhật Bản dọn rác khán đài sau trận: từ đâu và học gì

Cổ động viên Nhật Bản nổi tiếng thế giới vì ở lại sau trận để nhặt rác trên khán đài, kể cả khi đội nhà thua, kể cả khi đó là sân của nước khác. Hình ảnh họ cầm túi nilon xanh đi dọc từng hàng ghế ở các kỳ World Cup 2014, 2018, 2022 được báo chí khắp nơi đưa tin. Thói quen này không phải màn trình diễn mới có, mà gắn với nếp dọn dẹp được dạy từ trường học ở Nhật.

Những lần cả thế giới chú ý

Cổ động viên Nhật đã dọn khán đài từ lâu ở giải quốc nội và các giải châu Á, nhưng thế giới thật sự chú ý khi những đoạn video từ World Cup lan truyền trên mạng xã hội:

Ở World Cup 2018, cổ động viên Senegal cũng được khen vì dọn khán đài, và ở nhiều giải về sau, cổ động viên các nước khác học theo. Nhật Bản không phải nơi duy nhất làm điều này, nhưng là nơi khiến nó trở thành một hình ảnh quen thuộc.

Gốc rễ: dọn dẹp là bài học từ trường

Ở phần lớn trường học Nhật, học sinh tự dọn lớp, hành lang, nhà vệ sinh sau giờ học, theo nhóm và theo lịch. Thời gian này thường được gọi là "o-soji" (giờ dọn dẹp). Trường học có nhân viên vệ sinh, nhưng việc học sinh tự dọn được coi là một phần của giáo dục: tôn trọng không gian chung, chịu trách nhiệm cho chỗ mình dùng, làm việc theo nhóm.

Nhiều người Nhật khi được phóng viên nước ngoài hỏi vì sao dọn khán đài đều trả lời đại ý: đó là việc bình thường, mình dùng chỗ này thì mình dọn. Với họ, rời đi để lại rác mới là điều lạ.

Ngoài trường học, văn hoá Nhật có nhiều nếp liên quan: đem rác về nhà ở nơi công cộng không có thùng rác, phân loại rác rất kỹ, coi việc làm phiền người khác là điều nên tránh. Tất cả góp phần làm cho việc nhặt rác trên khán đài trở nên tự nhiên.

Cụ thể họ làm thế nào

Nếu bạn quan sát một nhóm cổ động viên Nhật ở sân, bạn sẽ thấy cách làm khá có tổ chức:

• Mang túi từ nhà. Túi rác thường màu xanh dương, trùng màu áo đội tuyển, được chia cho nhau trước hoặc sau trận.
• Dọn theo hàng. Mỗi người dọn quanh chỗ mình và hàng ghế gần đó, không chỉ rác của mình.
• Phân loại. Chai nhựa, lon, giấy, cốc được để riêng nếu sân có thùng phân loại.
• Không vội. Nhiều người chờ dòng người ra bớt rồi mới dọn, tránh cản lối đi.
• Bàn giao. Túi rác được gom lại đúng nơi nhân viên sân quy định.

Ở giải quốc nội

Ở J.League và các giải trong nước, nhiều câu lạc bộ có chương trình dọn sân cùng cổ động viên, và nhiều nhóm cổ động viên có thói quen dọn khu đứng của mình sau trận. Bóng chày Nhật, môn có khán giả rất đông, cũng có những nếp tương tự ở nhiều sân. Điều cổ động viên làm ở World Cup chỉ là mang thói quen ở nhà ra nước ngoài.

Những góc nhìn khác nhau

Hình ảnh cổ động viên Nhật dọn rác được ca ngợi rất nhiều, nhưng cũng có những ý kiến đáng nghe:

• Không nên lý tưởng hoá cả một dân tộc. Không phải người Nhật nào cũng dọn, và ở Nhật vẫn có rác trên khán đài. Báo chí thích những câu chuyện gọn gàng, nhưng thực tế đa dạng hơn.
• Không nên dùng để chê người khác. Có những bài báo dùng hình ảnh này để chê cổ động viên nước khác là "bẩn". Mỗi nơi có hạ tầng, thói quen, cách tổ chức khác nhau; so sánh kiểu đó dễ thành định kiến.
• Có trở thành màn trình diễn không? Khi máy quay chĩa vào, một số người dọn rác để được lên hình. Nhưng điều đó không làm giảm giá trị của việc khán đài sạch hơn.
• Công việc của nhân viên vệ sinh. Có người hỏi liệu khán giả dọn có lấy việc của nhân viên. Thực tế sau trận đông người, rác vẫn còn rất nhiều; cổ động viên chỉ giúp phần dễ thấy, và nhân viên vẫn phải làm.

Vì sao điều nhỏ này lại có sức lan toả lớn

Các nhà nghiên cứu tâm lý học xã hội đã nghiên cứu nhiều về "chuẩn mực xã hội": người ta có xu hướng làm theo điều mà người xung quanh đang làm. Một số thí nghiệm của nhóm Robert Cialdini cho thấy người ta dễ xả rác hơn ở nơi đã có sẵn nhiều rác, và ít xả hơn ở nơi sạch. Một khán đài mà mọi người đều dọn khiến người mới đến cũng tự nhiên dọn theo. Đó là lý do một nhóm nhỏ bắt đầu có thể thay đổi cả khán đài.

Với hình ảnh quốc gia, những việc nhỏ như thế để lại ấn tượng lâu hơn kết quả trận đấu. Nhiều người không nhớ Nhật Bản thắng hay thua trận nào, nhưng nhớ hình ảnh những chiếc túi xanh trên khán đài.

Góc nhìn hôm nay: mang thói quen ấy lên khán đài Việt Nam

Sau các trận đông người ở Việt Nam, khán đài thường còn nhiều chai nước, vỏ hạt, giấy, băng rôn bỏ lại. Một số nhóm cổ động viên và tình nguyện viên đã tổ chức dọn khán đài sau trận, và đó là những hình ảnh rất đẹp. Bạn có thể bắt đầu từ chính mình:

• Mang theo một túi nhỏ trong ba lô mỗi lần đi sân.
• Không cắn hạt dưa, vứt vỏ xuống sàn; gom vào túi.
• Đem về băng rôn, cờ, giấy cổ vũ của mình, đừng để lại trên ghế.
• Rủ người đi cùng dọn quanh chỗ ngồi trước khi về, mất chưa tới hai phút.
• Bỏ rác đúng thùng và theo hướng dẫn của nhân viên sân.
• Dạy trẻ em đi cùng làm việc này như một phần của buổi đi sân, không phải hình phạt.

Nếu hội cổ động viên của bạn muốn tổ chức dọn khán đài, hãy liên hệ ban quản lý sân trước để biết điểm tập kết rác và thời gian được ở lại sau trận. Một việc nhỏ, làm đều đặn, sẽ thay đổi cách người khác nhìn vào khán đài của bạn.