Nỗi buồn sau trận thua có thể kéo dài cả ngày, thậm chí cả tuần, vì với người hâm mộ gắn bó, đội bóng là một phần bản sắc: đội thua, lòng tự trọng của chính họ cũng bị chạm vào. Nghiên cứu cho thấy sau trận thua, cổ động viên có thể tự đánh giá thấp năng lực của bản thân hơn và có những thay đổi nhỏ về hormone. Tin tốt là nỗi buồn này thường tự qua, và có những cách đơn giản giúp nó qua nhanh hơn: ngắt bớt mạng xã hội, vận động, ngủ đủ và tìm đến những người cùng yêu đội.
Vì sao trận thua của người khác lại làm mình buồn đến thế
Bạn không đá trận đó. Bạn không bỏ lỡ cơ hội nào, không để lọt lưới bàn nào. Vậy mà tối hôm ấy bạn không muốn nói chuyện với ai, sáng hôm sau đi làm vẫn còn nặng lòng. Người ngoài có khi cười: "có mỗi trận bóng mà". Nhưng tâm lý học có lời giải thích nghiêm túc cho cảm giác này.
Đội bóng là một phần của "tôi"
Theo thuyết bản sắc xã hội, một phần lòng tự trọng của mỗi người đến từ các nhóm họ thuộc về. Với cổ động viên gắn bó, đội bóng là một trong những nhóm quan trọng nhất. Khi đội thua, đặc biệt thua đau, cảm giác ấy không dừng ở "đội tôi thua" mà chạm tới "tôi thua".
Những gì nghiên cứu đã đo được
- Tự đánh giá bản thân: Năm 1992, Edward Hirt, Dolf Zillmann và cộng sự cho các cổ động viên bóng rổ đại học xem trận đấu của đội mình, rồi yêu cầu họ dự đoán thành tích của chính mình ở một số nhiệm vụ không liên quan. Sau trận thua, những cổ động viên gắn bó cao dự đoán thành tích của bản thân thấp hơn so với sau trận thắng. Trận thua làm họ kém tự tin cả ở những việc chẳng dính dáng gì tới bóng rổ.
- Hormone: Paul Bernhardt và cộng sự (1998) đo testosterone trong nước bọt của cổ động viên trước và sau trận, trong đó có trận chung kết World Cup 1994 giữa Brazil và Ý. Ở cổ động viên đội thắng, nồng độ tăng; ở cổ động viên đội thua, nồng độ giảm. Nghiên cứu có quy mô nhỏ, nhưng gợi ý rằng phản ứng của người xem với thắng thua mang cả tính sinh học, không chỉ là "cảm xúc trong đầu".
Vì sao nỗi buồn kéo dài
| Yếu tố | Cách nó kéo dài nỗi buồn |
|---|---|
| Nghiền ngẫm | Xem lại pha bỏ lỡ, tình huống trọng tài nhiều lần, mỗi lần lại buồn thêm |
| Mạng xã hội | Bình luận, ảnh chế, tranh cãi kéo cảm xúc trận đấu kéo dài nhiều ngày |
| Bị trêu chọc | Bạn bè, đồng nghiệp ủng hộ đội khác nhắc mãi |
| Hệ quả lớn | Trận thua khiến đội bị loại, xuống hạng, mất danh hiệu: nỗi buồn gắn với "hết mùa" |
| Thiếu ngủ | Trận khuya, sau trận không ngủ được, sáng mệt mỏi làm tâm trạng tệ hơn |
Không phải cổ động viên nào cũng buồn như nhau. Mức gắn bó với đội là yếu tố quan trọng nhất: người hâm mộ hời hợt có xu hướng lùi xa khỏi đội thua (hiện tượng mà các nhà tâm lý học gọi là CORFing), nên buồn ít hơn. Người gắn bó sâu không thể "cắt" như vậy, nên họ phải tìm cách khác để vượt qua.
Khi cảm xúc sau trận ảnh hưởng tới người xung quanh
Có một khía cạnh ít được nói tới: nỗi thất vọng của một người có thể đổ lên gia đình. Nghiên cứu của hai nhà kinh tế học David Card và Gordon Dahl (2011) dựa trên dữ liệu ở Mỹ cho thấy số vụ bạo lực gia đình được báo cáo tăng sau những trận bóng bầu dục mà đội nhà thua bất ngờ, trong khi những trận thua đã được dự đoán trước gần như không có tác động. Họ giải thích bằng cú sốc cảm xúc của sự thất vọng ngoài mong đợi, kết hợp với rượu bia.
Điều này không có nghĩa người hâm mộ là người bạo lực. Nó chỉ nhắc rằng cảm xúc sau trận thua là thật và đủ mạnh, và cần được quản lý chứ không để nó tự trút xuống những người không có lỗi.
Cách lấy lại tâm trạng sau trận thua
Không có công thức chung, nhưng những cách dưới đây đã được nhiều cổ động viên, và một phần là nghiên cứu, ủng hộ:
- Cho phép mình buồn. Gạt đi kiểu "có gì đâu mà buồn" thường không hiệu quả. Một buổi tối buồn là bình thường.
- Tắt bớt màn hình. Không đọc bình luận, không xem lại tình huống tranh cãi quá nhiều lần. Đặt giờ "đóng cửa" cho bóng đá trong ngày hôm sau.
- Tìm đến những người cùng yêu đội. Các nghiên cứu của Daniel Wann về cổ động viên cho thấy kết nối với cộng đồng người hâm mộ giúp họ hồi phục tốt hơn. Cùng nhau buồn dễ chịu hơn buồn một mình.
- Vận động. Đi bộ, chạy, đá bóng với bạn bè. Vận động là một trong những cách đã được chứng minh nhiều lần là cải thiện tâm trạng.
- Ngủ. Đừng thức thêm vài tiếng chỉ để đọc phân tích sau trận.
- Không uống rượu bia để "quên". Rượu bia làm nỗi buồn sâu hơn và dễ khiến bạn nói, làm những điều sẽ hối tiếc.
- Nhìn về trận sau, mùa sau. Lịch thi đấu luôn có trận tiếp theo. Một trong những điều đẹp của thể thao là không có thất bại nào là cuối cùng.
Khi nào cần để ý hơn
Phần lớn nỗi buồn sau trận thua qua đi trong một hai ngày. Nếu bạn nhận thấy tâm trạng chán nản kéo dài hơn hai tuần, mất hứng thú với cả những thứ ngoài bóng đá, mất ngủ, chán ăn, khó làm việc, thì có thể đó không còn là chuyện một trận bóng. Trận thua có khi chỉ là giọt nước tràn ly của những căng thẳng khác. Lúc đó, hãy nói chuyện với người thân và tìm gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Chủ đề nỗi buồn và cách chăm sóc tâm trạng nói chung có những bài riêng sâu hơn ở mảng khác.
Góc nhìn hôm nay: trận thua là một phần của tình yêu
Trong Fever Pitch (1992), Nick Hornby viết về hàng chục năm theo dõi một câu lạc bộ, và phần lớn những trang đáng nhớ là về thất vọng chứ không phải chiến thắng. Người hâm mộ lâu năm hiểu điều đó: không có những ngày buồn thì những ngày vui không ngọt đến thế. Nỗi buồn sau trận thua là cái giá của việc quan tâm tới một điều gì đó. Đó là một cái giá đáng trả, miễn là bạn biết cách đặt nó xuống khi trận đấu đã qua.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao đội bóng thua mà mình buồn như chính mình thua?
Với người hâm mộ gắn bó, đội bóng là một phần bản sắc và lòng tự trọng. Khi đội thua, cảm giác thất bại chạm tới chính bản thân họ, đúng như thuyết bản sắc xã hội mô tả.
Buồn sau trận thua kéo dài bao lâu là bình thường?
Phần lớn nỗi buồn sau trận thua qua đi trong một hai ngày, có thể lâu hơn sau những trận quyết định như chung kết hay xuống hạng. Nếu tâm trạng chán nản kéo dài hơn hai tuần và ảnh hưởng tới cuộc sống, hãy tìm gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.
Làm sao để hết buồn sau khi đội nhà thua?
Hãy cho phép mình buồn, tắt bớt mạng xã hội, tìm đến những người cùng yêu đội, vận động và ngủ đủ. Tránh dùng rượu bia để quên vì nó làm tâm trạng tệ hơn.
Thua trận có ảnh hưởng tới hormone của người xem không?
Nghiên cứu của Bernhardt và cộng sự năm 1998 ghi nhận testosterone tăng ở cổ động viên đội thắng và giảm ở cổ động viên đội thua, kể cả ở trận chung kết World Cup 1994. Nghiên cứu có quy mô nhỏ nên kết quả cần được hiểu thận trọng.
