Trước các trận đấu quốc tế, quốc ca của hai đội được cử theo nghi thức của ban tổ chức, và khán giả trên khán đài được mong đợi đứng dậy, bỏ mũ, giữ im lặng hoặc hát theo quốc ca đội mình, đồng thời giữ trật tự khi quốc ca đội bạn vang lên. Huýt sáo, la ó khi cử quốc ca đối thủ bị coi là hành vi thiếu tôn trọng và có thể khiến đội nhà bị kỷ luật theo quy định của các liên đoàn. Với khán giả Việt Nam, khoảnh khắc cả sân cùng hát "Tiến quân ca" của nhạc sĩ Văn Cao thường là lúc xúc động nhất của một trận đấu. Bài này nói về quốc ca trên khán đài: nghi thức, cách đứng, cách hát và cách tôn trọng quốc ca của người khác.
Quốc ca trong nghi thức trận đấu
Ở các trận đấu quốc tế giữa các đội tuyển quốc gia, như vòng loại World Cup, Asian Cup, các giải khu vực, nghi thức trước trận thường gồm: hai đội ra sân, xếp hàng, cử quốc ca của hai đội, chụp ảnh, bắt tay. Thời lượng phát quốc ca do ban tổ chức quy định; với những bài quốc ca dài, nhiều giải chỉ phát một đoạn.
Quốc ca thường không được cử trong các trận cấp câu lạc bộ, trừ một số giải hoặc dịp đặc biệt. Ở một số môn khác, quốc ca vang lên trong lễ trao huy chương, khi vận động viên đứng trên bục cao nhất. Ở các đại hội thể thao đa môn, đó là khoảnh khắc khán giả trong nhà thi đấu cùng đứng dậy.
"Tiến quân ca" trên khán đài Việt Nam
Quốc ca Việt Nam là "Tiến quân ca", do nhạc sĩ Văn Cao sáng tác cuối năm 1944 và được chọn làm quốc ca từ năm 1945. Trong các sự kiện, thường chỉ hát lời thứ nhất. Giai điệu hành khúc, nhịp mạnh, phần mở đầu hùng tráng, nên khi hàng chục nghìn người cùng hát, âm thanh vang dội khắp sân.
Trên khán đài Việt Nam, có một cảnh đã trở nên quen thuộc: khi nhạc quốc ca vang lên, khán giả đứng dậy, nhiều người đặt tay lên ngực hoặc giơ cờ cầm tay, và hát to. Cầu thủ đội tuyển nhiều lần chia sẻ rằng nghe cả sân hát quốc ca là lúc họ thấy rõ nhất trách nhiệm mình đang gánh. Ở các trận sân khách, khi chỉ có một góc nhỏ khán đài là người Việt, tiếng hát quốc ca của góc ấy lại càng có ý nghĩa.
Đứng thế nào khi quốc ca vang lên
Không có một bộ quy tắc chung cho mọi nước, nhưng những điều sau được coi là cách cư xử phổ biến và được tôn trọng ở hầu hết khán đài:
- Đứng dậy từ khi người dẫn chương trình thông báo cử quốc ca, trừ người không đứng được vì sức khoẻ.
- Bỏ mũ, nón, nhất là với nam giới; với khán giả nữ, mũ thời trang thường được chấp nhận, nhưng mũ lưỡi trai thể thao nên bỏ.
- Ngừng ăn uống, ngừng nói chuyện, cất điện thoại hoặc ít nhất ngừng gọi, ngừng đùa.
- Hướng về phía lá cờ hoặc phía sân nơi hai đội đang đứng.
- Hát theo nếu là quốc ca nước mình, đứng im lặng nếu là quốc ca nước khác.
- Ngừng đánh trống, thổi kèn, hô khẩu hiệu trong suốt thời gian cử quốc ca của cả hai đội.
Cử chỉ đặt tay lên ngực phổ biến ở một số nước như Mỹ. Ở Việt Nam, đứng nghiêm, nhìn về lá cờ là tư thế truyền thống; nhiều khán giả trẻ đặt tay lên ngực như một cách bày tỏ cảm xúc, và điều đó cũng được chấp nhận rộng rãi trên khán đài.
Tôn trọng quốc ca đối thủ
Vì sao huýt sáo quốc ca đối thủ là sai
Quốc ca là biểu tượng của một dân tộc, không phải của một đội bóng. Huýt sáo, la ó khi quốc ca đối thủ vang lên là xúc phạm cả một dân tộc, bao gồm cả những người không quan tâm bóng đá. Nó cũng phá hỏng khoảnh khắc trang nghiêm mà chính khán giả nhà sắp được hưởng khi quốc ca nước mình vang lên.
Hậu quả kỷ luật
Quy định kỷ luật của nhiều liên đoàn, trong đó có UEFA, có điều khoản về hành vi gây rối trong lúc cử quốc ca, và liên đoàn có khán giả vi phạm có thể bị phạt tiền. Ở châu Âu, không ít liên đoàn quốc gia đã bị phạt vì khán giả huýt sáo quốc ca đối thủ. Nói cách khác, vài phút la ó có thể biến thành án phạt cho chính đội tuyển mình cổ vũ.
Khán đài Việt Nam và quốc ca đội bạn
Nhìn chung, khán giả Việt Nam ở các trận sân nhà giữ được trật tự khi quốc ca đội khách vang lên. Thỉnh thoảng có tiếng ồn ở những trận mang tính kình địch; các hội cổ động viên và người dẫn chương trình thường nhắc khán giả trước giờ cử quốc ca. Giữ được sự im lặng ấy là cách chủ nhà thể hiện tự tin: ta đủ mạnh để tôn trọng đối thủ.
Những chuyện thú vị về quốc ca trên khán đài
- Quốc ca không lời: quốc ca Tây Ban Nha ("Marcha Real") không có lời chính thức, nên cầu thủ và khán giả Tây Ban Nha không hát mà chỉ đứng nghe hoặc ngân giai điệu. Đây là một trong số rất ít quốc ca trên thế giới không có lời chính thức.
- Hát tiếp khi nhạc dừng: ở một số trận, khi ban tổ chức chỉ phát một đoạn quốc ca ngắn, khán giả vẫn hát tiếp phần còn lại không nhạc đệm. Cảnh hàng nghìn người hát a cappella thường để lại ấn tượng mạnh.
- Phát nhầm quốc ca: trong lịch sử thể thao từng có những lần ban tổ chức phát nhầm bản nhạc hoặc nhầm phiên bản. Những lúc như vậy, cách xử lý điềm tĩnh của khán giả và đội bóng thường được nhớ lâu hơn sự cố.
Quốc ca trong các trận có trẻ em
Với trẻ em đi xem trận lần đầu, khoảnh khắc quốc ca là cơ hội tốt để dạy về sự tôn trọng. Bạn có thể dặn con trước: khi nghe nhạc quốc ca thì đứng dậy, bỏ mũ, đứng yên; khi quốc ca nước bạn vang lên thì cũng đứng yên như vậy. Trẻ học sự tôn trọng qua việc bắt chước người lớn nhiều hơn qua lời giảng.
| Việc nên làm | Việc không nên làm |
|---|---|
| Đứng dậy, bỏ mũ | Ngồi ăn uống, nói chuyện |
| Hát to quốc ca nước mình | Đánh trống, thổi kèn, hô khẩu hiệu trong lúc cử quốc ca |
| Đứng im lặng khi quốc ca đội bạn vang lên | Huýt sáo, la ó, quay lưng |
| Hướng về lá cờ hoặc phía sân | Quay video tự sướng, đùa giỡn |
Góc nhìn hôm nay: học quốc ca cho đúng
Nhiều người hát quốc ca theo trí nhớ từ thời đi học và có thể nhầm một vài chữ. Trước một trận lớn, bạn có thể nghe lại bản chính thức của quốc ca do các cơ quan nhà nước công bố để hát cho đúng lời, đúng nhịp. Nếu muốn tìm hiểu thêm, các bài viết về cuộc đời nhạc sĩ Văn Cao và hoàn cảnh ra đời "Tiến quân ca" là tư liệu đáng đọc. Hiểu bài hát ra đời thế nào, bạn sẽ hát nó với cảm xúc khác hẳn.
Câu hỏi thường gặp
Khi quốc ca vang lên ở sân vận động phải làm gì?
Bạn nên đứng dậy, bỏ mũ, ngừng ăn uống và nói chuyện, hướng về phía lá cờ hoặc phía sân. Hát theo nếu là quốc ca nước mình và đứng im lặng nếu là quốc ca nước khác. Trống, kèn và khẩu hiệu cần ngừng hẳn trong lúc này.
Huýt sáo quốc ca đội bạn có bị phạt không?
Có thể. Quy định kỷ luật của nhiều liên đoàn, trong đó có UEFA, có điều khoản về hành vi gây rối khi cử quốc ca. Liên đoàn có khán giả vi phạm có thể bị phạt tiền.
Quốc ca Việt Nam do ai sáng tác?
Quốc ca Việt Nam là "Tiến quân ca" do nhạc sĩ Văn Cao sáng tác cuối năm 1944 và được chọn làm quốc ca từ năm 1945. Trong các sự kiện, thường chỉ hát lời thứ nhất.
Vì sao cầu thủ Tây Ban Nha không hát quốc ca?
Quốc ca Tây Ban Nha, "Marcha Real", không có lời chính thức. Vì vậy cầu thủ và khán giả thường chỉ đứng nghe hoặc ngân theo giai điệu.
Có nên đặt tay lên ngực khi hát quốc ca Việt Nam không?
Tư thế truyền thống ở Việt Nam là đứng nghiêm, nhìn về lá cờ. Đặt tay lên ngực là cử chỉ phổ biến ở một số nước khác; nhiều khán giả trẻ Việt Nam làm vậy để bày tỏ cảm xúc và điều này cũng được chấp nhận trên khán đài.
