Fight song là bài hát cổ vũ truyền thống của một trường đại học Mỹ, được ban nhạc diễu hành của trường chơi mỗi khi đội nhà ghi điểm, ra sân hay giành chiến thắng, và được sinh viên, cựu sinh viên thuộc lòng qua nhiều thế hệ. Những bài nổi tiếng nhất như "The Victors" của Đại học Michigan (1898) hay "Notre Dame Victory March" của Đại học Notre Dame (1908) đã hơn một thế kỷ tuổi. Bài này giải thích fight song là gì, khác bài hát truyền thống của trường (alma mater) thế nào, vì sao chúng sống lâu đến vậy, và người Việt có thể học được gì từ truyền thống này.
Fight song khác alma mater thế nào
Hầu hết trường đại học Mỹ có hai loại bài hát chính thức:
| Tiêu chí | Fight song | Alma mater |
|---|---|---|
| Tính chất | Hào hứng, nhanh, kiểu hành khúc | Trang trọng, chậm, giàu cảm xúc |
| Khi nào hát | Khi đội ra sân, ghi điểm, thắng trận | Cuối trận, lễ tốt nghiệp, sự kiện trang trọng |
| Nội dung | Cổ vũ đội nhà tiến lên, chiến thắng | Tình cảm với trường, kỷ niệm, lòng biết ơn |
| Cách hát | Hát to, vỗ tay, giơ tay theo nhịp | Đứng, có khi khoác vai nhau, đung đưa |
Nói đơn giản: fight song để cổ vũ trận đấu, alma mater để nhớ về trường. Ở nhiều trường, sau trận đấu, dù thắng hay thua, sinh viên và cầu thủ đứng cùng nhau hát alma mater như một nghi thức khép lại.
Những fight song lâu đời và nổi tiếng
"The Victors" – Đại học Michigan
Bài hát được Louis Elbel, khi đó là sinh viên, sáng tác năm 1898 sau một trận thắng quan trọng của đội bóng bầu dục trường. Giai điệu hành khúc, nhịp nhanh, phần điệp khúc vang dội, được ban nhạc chơi trong mọi trận sân nhà. Đây thường được nhắc là một trong những fight song nổi tiếng nhất nước Mỹ.
"Notre Dame Victory March" – Đại học Notre Dame
Bài hát do hai anh em cựu sinh viên Michael J. Shea (nhạc) và John F. Shea (lời) viết, ra mắt khoảng năm 1908. Giai điệu của bài trở nên quen thuộc với nhiều người Mỹ không học ở Notre Dame, xuất hiện trong phim ảnh và được các trường trung học mượn lại với lời khác.
"On, Wisconsin!" – Đại học Wisconsin
Ra đời năm 1909, nhạc của William T. Purdy. Giai điệu của bài sau đó được bang Wisconsin dùng cho bài hát chính thức của bang, với lời khác. Đây là ví dụ hiếm hoi một fight song "lên cấp" thành bài hát của cả một bang.
"Anchors Aweigh" – Học viện Hải quân Mỹ
Sáng tác năm 1906 bởi Charles A. Zimmermann, trưởng ban nhạc của Học viện Hải quân, ban đầu là bài cổ vũ cho trận bóng bầu dục giữa Hải quân và Lục quân. Sau này bài hát gắn với cả lực lượng hải quân Mỹ.
"Rocky Top" – Đại học Tennessee
Một trường hợp khác thường: "Rocky Top" vốn là một bài nhạc bluegrass do vợ chồng nhạc sĩ Felice và Boudleaux Bryant viết năm 1967, không viết cho trường nào. Ban nhạc của Đại học Tennessee bắt đầu chơi nó ở các trận đấu, và nó trở thành bài hát được khán giả trường mê nhất, dù trường vẫn có fight song chính thức khác. Đây là minh chứng cho hiện tượng khán đài mượn giai điệu có sẵn, có bài riêng trong mục này.
Ban nhạc: trái tim của fight song
Fight song không thể tách khỏi ban nhạc diễu hành (marching band) của trường. Ban nhạc có thể có hàng trăm thành viên, gồm kèn đồng, kèn gỗ, trống, chơi ngay trên khán đài hoặc diễu hành trên sân trong giờ nghỉ. Mỗi lần đội nhà ghi điểm, ban nhạc bật fight song, sinh viên đứng dậy hát. Vai trò của ban nhạc diễu hành và pep band trong thể thao đại học có bài riêng trong mục Trống & kèn trên khán đài.
Đội cổ vũ (cheerleader) cũng gắn chặt với fight song: họ dẫn động tác, giơ tay, nhảy theo nhịp để khán đài làm theo. Lịch sử cheerleading bắt đầu từ chính các trường đại học Mỹ cuối thế kỷ 19, thường được gắn với Johnny Campbell ở Đại học Minnesota năm 1898.
Vì sao fight song sống hơn một thế kỷ
- Gắn với bản sắc trường: fight song là thứ nhận diện, giống như màu áo, linh vật. Hát nó là khẳng định "tôi thuộc về nơi này".
- Truyền qua thế hệ: sinh viên học bài ngay trong tuần lễ nhập học, rồi hát suốt bốn năm, rồi đưa con quay lại trường xem trận và hát cùng.
- Giai điệu hành khúc dễ nhớ: phần lớn fight song cổ điển viết theo kiểu hành khúc, nhịp mạnh, ít nốt khó.
- Có ban nhạc giữ gìn: ban nhạc chơi đúng bản, đúng nhịp, mỗi trận, nên bài hát không bị biến dạng.
- Gắn với ký ức chiến thắng: mỗi lần đội thắng, bài hát lại được hát to hơn, tích luỹ thêm cảm xúc.
Fight song mượn giai điệu và chuyện "trùng bài"
Không phải fight song nào cũng là sáng tác gốc. Một số bài dựa trên giai điệu có sẵn hoặc giai điệu của trường khác. Ví dụ thường được nhắc là bài "Boomer Sooner" của Đại học Oklahoma, có giai điệu dựa trên một bài hát của Đại học Yale. Cũng có nhiều trường trung học ở Mỹ dùng chung giai điệu của các fight song đại học nổi tiếng, chỉ đổi tên trường. Điều này phản ánh đúng tinh thần của văn hoá khán đài: một giai điệu tốt sẽ được dùng lại.
Có thể học gì cho trường học Việt Nam
Nhiều trường ở Việt Nam có bài hát truyền thống của trường, gần với alma mater: hát trong lễ khai giảng, lễ kỷ niệm, lễ tốt nghiệp. Nhưng ít trường có một bài cổ vũ ngắn, hào hứng kiểu fight song dành cho các giải thể thao học sinh, sinh viên. Đây là khoảng trống mà một lớp, một câu lạc bộ, một đoàn trường có thể lấp:
- Tách hai loại bài: bài truyền thống trang trọng để giữ nguyên; bài cổ vũ ngắn, vui để dùng ở sân thi đấu.
- Ưu tiên giai điệu tự sáng tác nếu trường có người viết nhạc, để tránh vấn đề quyền tác giả khi thu âm, phát lại.
- Có đội dẫn: một nhóm trống nhỏ, một vài người dẫn động tác, giống vai trò ban nhạc và đội cổ vũ.
- Dạy bài cho học sinh mới ngay từ đầu năm, để bài hát thành truyền thống chứ không chỉ dùng một lần.
- Nội dung cổ vũ trường mình, không chê trường bạn; hội thao trường là nơi vui và đoàn kết.
Cách đặt khẩu hiệu cho lớp, trường, công ty từng bước có bài riêng ở mục này.
Góc nhìn hôm nay: nghe fight song ở đâu
Nếu bạn có dịp sang Mỹ vào mùa bóng bầu dục đại học (thường từ cuối tháng 8 tới tháng 12), một trận đấu ở sân của các trường lớn là trải nghiệm đáng giá: khán đài có thể chứa hàng chục nghìn người, ban nhạc hàng trăm thành viên, và fight song vang lên sau mỗi lần ghi điểm. Nếu không, các trang chính thức của nhiều trường có bản thu âm fight song và alma mater để bạn nghe và so sánh. Hãy để ý cách bài hát được viết để hàng chục nghìn người hát cùng: nhịp, độ dài câu, chỗ nhấn. Đó là bài học về khẩu hiệu và bài hát cổ vũ có tuổi đời hơn trăm năm.
Câu hỏi thường gặp
Fight song là gì?
Fight song là bài hát cổ vũ truyền thống của một trường đại học Mỹ, được ban nhạc trường chơi khi đội nhà ra sân, ghi điểm hoặc thắng trận. Sinh viên và cựu sinh viên thuộc lòng và hát qua nhiều thế hệ.
Fight song khác alma mater thế nào?
Fight song hào hứng, nhịp nhanh, dùng để cổ vũ trong trận đấu. Alma mater là bài hát trang trọng về tình cảm với trường, thường hát cuối trận, trong lễ tốt nghiệp và sự kiện trang trọng.
Fight song nổi tiếng nhất nước Mỹ là bài nào?
Không có xếp hạng chính thức, nhưng "The Victors" của Đại học Michigan (1898) và "Notre Dame Victory March" của Đại học Notre Dame (1908) thường được nhắc đầu tiên. "On, Wisconsin!" và "Anchors Aweigh" cũng rất nổi tiếng.
Rocky Top có phải là fight song không?
"Rocky Top" là bài bluegrass năm 1967 của Felice và Boudleaux Bryant, không viết cho trường nào. Ban nhạc Đại học Tennessee chơi nó ở các trận đấu và nó trở thành bài khán giả trường yêu thích nhất, dù trường vẫn có fight song chính thức khác.
Trường học ở Việt Nam có fight song không?
Nhiều trường có bài hát truyền thống gần với alma mater, nhưng ít trường có bài cổ vũ ngắn kiểu fight song cho các giải thể thao. Các lớp, câu lạc bộ, đoàn trường có thể tự xây dựng bài cổ vũ riêng.
