Cha mẹ cổ vũ con thi đấu mà không tạo áp lực khi cổ vũ cho nỗ lực và tinh thần của con thay vì kết quả, để việc chỉ đạo chuyên môn cho huấn luyện viên, tôn trọng trọng tài và đội bạn, và sau trận thì hỏi con thấy thế nào trước khi nói mình thấy gì. Một câu đơn giản như "Bố mẹ rất thích xem con chơi" thường có ích hơn mọi lời nhận xét kỹ thuật. Bên đường biên, bạn là cổ động viên của con, không phải huấn luyện viên thứ hai.
Đường biên trận đấu của trẻ: nơi người lớn dễ quá đà
Ai từng đứng bên sân xem một giải bóng đá thiếu nhi, một trận cầu lông ở nhà văn hoá hay một buổi thi bơi của trường đều thấy cảnh này: phụ huynh hét chỉ đạo, cãi nhau với trọng tài, thở dài thất vọng khi con chuyền hỏng, thậm chí lời qua tiếng lại với phụ huynh đội kia. Hầu hết đều xuất phát từ tình thương và mong muốn con giỏi. Nhưng đứa trẻ trên sân nghe được tất cả.
Trẻ chơi thể thao vì vui, vì bạn bè, vì được vận động. Khi tiếng hét từ đường biên lấn át những niềm vui ấy, nhiều trẻ bắt đầu sợ mắc lỗi, chơi rụt rè, và có em bỏ hẳn môn mình từng thích. Đây là điều huấn luyện viên thể thao trẻ ở nhiều nước đã nói từ lâu.
Câu nói mà nhiều huấn luyện viên khuyên cha mẹ nói
Hai huấn luyện viên người Mỹ Bruce Brown và Rob Miller, sau nhiều năm làm việc với vận động viên trẻ, thường được dẫn lại với nhận xét rằng câu cha mẹ nên nói với con sau trận là: "Bố mẹ rất thích xem con chơi." Câu ấy không đánh giá, không nhắc lỗi, không nhắc tỉ số. Nó chỉ nói một điều: con chơi là bố mẹ vui rồi.
Bạn không cần dùng đúng câu đó. Điều quan trọng là tinh thần: niềm vui của bạn khi xem con không phụ thuộc vào việc con thắng hay ghi bàn.
Trước trận: giảm áp lực từ lúc ở nhà
- Đừng đặt chỉ tiêu. "Hôm nay ghi hai bàn nhé" nghe như động viên, nhưng với trẻ đó là một mục tiêu có thể trượt.
- Hỏi con muốn gì. "Hôm nay con muốn thử điều gì?" — để con tự đặt điều con muốn làm.
- Lo phần hậu cần: nước, đồ ăn nhẹ, giày, áo, đến đúng giờ. Đó là cách giúp con tốt nhất.
- Nói với con một câu đơn giản trước khi con vào sân: "Chơi vui nhé, bố mẹ ở đây."
Trong trận: cổ vũ thế nào cho đúng
| Nên | Không nên |
|---|---|
| Vỗ tay khi con và đồng đội cố gắng, kể cả khi pha bóng không thành | Hét chỉ đạo: "Sút đi!", "Chuyền đi!", "Lùi về!" |
| Cổ vũ cả đội, gọi tên các bạn khác | Chỉ gọi tên con mình |
| Vỗ tay cho pha bóng đẹp của đội bạn | Chế giễu, la ó trẻ đội bạn |
| Im lặng chấp nhận quyết định trọng tài | Cãi trọng tài, nhất là trọng tài cũng là thiếu niên hay tình nguyện viên |
| Đứng đúng khu dành cho phụ huynh | Đứng sát vạch, đi dọc đường biên theo con |
| Giữ nét mặt bình thản khi con mắc lỗi | Ôm đầu, thở dài, lắc đầu |
Vì sao không nên hét chỉ đạo? Vì con đang nghe huấn luyện viên. Khi hai giọng nói khác nhau cùng ra lệnh, trẻ bị kẹt giữa: nghe ai cũng sai với người kia. Và trẻ thường quay ra nhìn phụ huynh thay vì nhìn bóng.
Ngôn ngữ cơ thể của bạn cũng là một lời nói. Trẻ trên sân liếc lên khán đài rất nhiều, và chúng đọc nét mặt bố mẹ nhanh hơn người lớn tưởng.
Khi con ngồi dự bị, khi con mắc lỗi
Con ngồi ghế dự bị cả trận là chuyện bình thường của thể thao đồng đội. Đây là lúc bạn cổ vũ đội của con thật nhiệt tình — con sẽ thấy rằng bố mẹ ủng hộ cả đội, không chỉ ủng hộ con khi con được ra sân. Thắc mắc về việc sử dụng cầu thủ thì để sau, nói riêng với huấn luyện viên vào lúc thích hợp, không bao giờ ngay bên đường biên.
Con mắc lỗi dẫn tới bàn thua? Đừng phản ứng gì đặc biệt. Vỗ tay khích lệ chung như mọi lúc. Ở tuổi ấy, mọi đứa trẻ đều mắc lỗi, và ký ức về lỗi đó sẽ nhẹ hơn rất nhiều nếu nó không đi kèm gương mặt thất vọng của bố mẹ.
Sau trận: chuyến xe về nhà
Nhiều huấn luyện viên thể thao trẻ gọi quãng đường từ sân về nhà là khoảng thời gian dễ làm hỏng niềm vui nhất. Phụ huynh, vừa xem xong, đầy nhận xét. Con, vừa chơi xong, mệt và cần nghỉ.
- Để con nói trước. Đừng mở lời bằng phân tích. Hỏi: "Con thấy hôm nay thế nào?" — rồi nghe.
- Nói điều bạn thích: "Bố mẹ thích lúc con chạy về giúp bạn", "Mẹ thích lúc con cười khi đội ghi bàn".
- Không nhắc lỗi trừ khi con tự hỏi. Nếu con hỏi, trả lời ngắn và nhẹ nhàng.
- Không so sánh con với đồng đội, với bạn đội kia, với anh chị.
- Không nhắc tới chuyện điểm, xếp hạng của con trong đội.
- Cho con ăn, uống, nghỉ. Đôi khi điều con cần nhất sau trận là một bát phở.
Khi con thua và buồn
Đừng vội gạt đi nỗi buồn của con bằng "có gì đâu mà buồn". Với con, đó là chuyện lớn. Hãy nói điều con đang cảm thấy: "Con buồn vì đội thua, mẹ hiểu." Ngồi cạnh, ôm nếu con muốn. Thường sau một lúc, chính con sẽ tự chuyển sang chuyện khác. Có bài riêng trong danh mục này về dạy trẻ thắng không kiêu, thua không giận.
Cha mẹ cũng là một phần văn hoá đường biên
Ở nhiều giải thể thao trẻ trên thế giới, ban tổ chức đặt ra quy tắc ứng xử cho phụ huynh, có nơi chỉ định "khu phụ huynh" cách xa đường biên, có nơi tổ chức những ngày "đường biên im lặng" — phụ huynh chỉ được vỗ tay, không được hét — để trẻ cảm nhận khác biệt. Không cần quy định, bạn vẫn có thể tự làm điều đó: một trận thử chỉ vỗ tay, và quan sát con chơi thoải mái thế nào.
Đứa trẻ lớn lên chơi thể thao vì yêu môn ấy thường là đứa trẻ có bố mẹ ngồi bên đường biên như những cổ động viên trung thành nhất — chứ không phải như ban giám khảo.
Câu hỏi thường gặp
Cha mẹ nên nói gì khi con thi đấu thể thao?
Cổ vũ nỗ lực và tinh thần của con và cả đội, không hét chỉ đạo chuyên môn. Sau trận, hỏi con thấy thế nào trước, rồi nói điều bạn thích khi xem con chơi. Câu "Bố mẹ rất thích xem con chơi" thường được các huấn luyện viên thể thao trẻ khuyên dùng.
Vì sao không nên chỉ đạo con từ ngoài đường biên?
Vì con đang nghe huấn luyện viên. Khi phụ huynh ra lệnh khác, trẻ bị kẹt giữa hai giọng nói, mất tập trung và dễ sợ mắc lỗi. Việc chuyên môn nên để huấn luyện viên lo.
Con mắc lỗi khi thi đấu thì cha mẹ nên làm gì?
Giữ nét mặt bình thản và tiếp tục vỗ tay khích lệ chung. Sau trận không nhắc lỗi trừ khi con tự hỏi. Trẻ ở tuổi nào cũng mắc lỗi, và phản ứng của bố mẹ quyết định con nhớ lỗi ấy nặng hay nhẹ.
Con ngồi dự bị cả trận, cha mẹ nên làm gì?
Cổ vũ cả đội thật nhiệt tình để con thấy bố mẹ ủng hộ đội, không chỉ ủng hộ khi con được ra sân. Thắc mắc về việc sử dụng cầu thủ thì hỏi riêng huấn luyện viên vào lúc thích hợp, không ở đường biên.
Có nên cãi trọng tài trong trận đấu của trẻ em không?
Không. Trọng tài giải trẻ thường là thiếu niên hoặc tình nguyện viên, và con bạn đang học cách tôn trọng luật chơi từ chính hành vi của bố mẹ. Thắc mắc có thể gửi ban tổ chức sau trận qua kênh phù hợp.
