Người khuyết tật và người cao tuổi hoàn toàn có thể đi xem bóng đá trọn vẹn, nhưng cần liên hệ ban tổ chức hoặc câu lạc bộ chủ nhà trước ngày thi đấu để hỏi về chỗ ngồi tiếp cận, lối vào không bậc, bãi đỗ gần và nhà vệ sinh phù hợp. Ở Việt Nam, mức độ hỗ trợ khác nhau nhiều giữa các sân, nhiều sân xây từ lâu chưa có đủ lối dốc hay thang máy. Hỏi trước, đi sớm, chọn ghế gần lối ra là ba việc quyết định buổi xem trận có dễ chịu hay không.
Thế nào là một sân "tiếp cận được"
Một sân thân thiện với người khuyết tật không chỉ có một khu để xe lăn. Các hướng dẫn về tiếp cận sân vận động ở châu Âu — trong đó có tài liệu UEFA phối hợp với một tổ chức chuyên về tiếp cận bóng đá cho người khuyết tật — nhìn vào mọi chặng của một khán giả, từ lúc mua vé đến lúc về nhà. Hãy dùng các mục dưới đây làm danh sách câu hỏi khi bạn liên hệ ban tổ chức.
| Chặng | Điều cần hỏi |
|---|---|
| Mua vé | Có hạng vé hay khu dành cho người khuyết tật không? Người đi kèm có được vé miễn phí hoặc giảm giá không? |
| Đến sân | Có chỗ đỗ xe gần cửa cho người khuyết tật không? Đường từ bãi tới cửa có bậc không? |
| Vào sân | Cửa nào có lối không bậc? Có phải xếp hàng chung không? |
| Chỗ ngồi | Có khu cho xe lăn với tầm nhìn không bị che khi người phía trước đứng lên không? Ghế cho người đi kèm ở đâu? |
| Tiện ích | Có nhà vệ sinh cho người khuyết tật gần khu ngồi không? Có thang máy lên tầng khán đài không? |
| Ra về | Có lối ra riêng hoặc được ra sớm trước đám đông không? |
Nếu sân chưa có đủ những thứ này, câu hỏi của bạn vẫn có ích: ban tổ chức sẽ biết có khán giả cần hỗ trợ và có thể bố trí người giúp, hoặc đưa ra phương án tạm.
Người dùng xe lăn
Thách thức lớn nhất ở nhiều sân Việt Nam là bậc thang. Khán đài bê tông dốc, lối lên chỉ có cầu thang. Khu dành cho xe lăn — nếu có — thường ở hàng thấp sát sân hoặc ở một sàn ngang phía trên.
- Gọi trước cho câu lạc bộ chủ nhà hoặc ban tổ chức, qua số điện thoại hoặc trang chính thức của họ. Hỏi cụ thể khu ngồi, cửa vào.
- Đến sớm hơn mọi người, trước khi cổng đông. Đi vào lúc hàng nghìn người cùng đổ vào rất khó.
- Đi cùng ít nhất một người hỗ trợ.
- Hỏi về tầm nhìn. Khu xe lăn ở hàng sát sân sẽ bị che hoàn toàn khi hàng trước đứng lên ăn mừng. Khu trên sàn cao thường tốt hơn.
- Chuẩn bị cho ra về: cân nhắc rời chỗ trước tiếng còi kết thúc vài phút, hoặc ngược lại, ở lại chờ đám đông vãn hẳn.
Người khiếm thị và người khiếm thính
Ở một số nước, các câu lạc bộ có dịch vụ bình luận mô tả qua tai nghe cho khán giả khiếm thị: người bình luận tả chi tiết vị trí bóng, đội hình, màu áo, không khí khán đài — khác với bình luận truyền hình vốn giả định người nghe đang nhìn thấy. Ở Việt Nam dịch vụ này chưa phổ biến, nhưng người đi cùng có thể làm điều tương tự: kể nhỏ bên tai những gì đang diễn ra, bóng đang ở đâu, ai vừa chuyền cho ai.
Với người khiếm thính, trải nghiệm khán đài vẫn rất trọn vẹn vì bóng đá là môn để nhìn. Những điều cần lưu ý chủ yếu là thông báo an toàn bằng loa: người đi cùng nên nắm thông báo và truyền đạt lại, đặc biệt khi có thay đổi về lối ra hay thời tiết.
Người có rối loạn phát triển, nhạy cảm giác quan
Với người có rối loạn phổ tự kỷ hoặc nhạy cảm với tiếng ồn, ánh sáng, đám đông, khán đài có thể quá tải. Một số sân ở châu Âu đã có phòng giác quan (sensory room) — phòng cách âm có cửa kính nhìn ra sân. Ở Việt Nam, bạn có thể:
- Chọn trận ít khán giả, chọn khán đài xa khu trống.
- Mang tai nghe chống ồn hoặc bịt tai.
- Xem trước ảnh, video về sân để người đi cùng biết trước sẽ thấy gì.
- Chọn ghế gần lối đi để có thể ra ngoài nghỉ bất cứ lúc nào.
- Đặt mục tiêu ngắn — xem một hiệp là đủ — và vui với điều đó.
Người cao tuổi
Nhiều cổ động viên lớn tuổi đã đi sân từ thời sân Hàng Đẫy hay Thống Nhất còn đông nghịt khán giả mỗi cuối tuần. Với họ, đi sân là một phần đời sống. Một vài điều chỉnh nhỏ giúp họ tiếp tục đi sân thoải mái:
- Chọn ghế hàng thấp, gần lối ra, gần nhà vệ sinh. Bậc khán đài cao và dốc, nhiều chỗ không có tay vịn.
- Chọn khán đài có mái cho trận chiều hoặc mùa mưa.
- Tránh khu cổ động viên đứng, nơi mọi người đứng suốt trận và xô nhẹ khi ăn mừng.
- Mang ghế đệm mỏng nếu ghế khán đài cứng — kiểm quy định trước.
- Mang thuốc thường dùng, uống đủ nước, ăn trước khi đi.
- Ra về sau khi đám đông vãn để tránh chen lấn ở cầu thang.
Người có bệnh tim mạch nên biết rằng trận cầu căng thẳng thật sự tác động lên cơ thể. Một nghiên cứu nổi tiếng của Wilbert-Lampen và cộng sự công bố trên tạp chí New England Journal of Medicine năm 2008 ghi nhận số ca cấp cứu tim mạch ở khu vực Munich tăng vào những ngày đội tuyển Đức thi đấu tại World Cup 2006. Điều đó không có nghĩa người bệnh tim không nên đi sân, nhưng nên hỏi bác sĩ, mang thuốc, và biết vị trí trạm y tế của sân.
Người đi kèm: vai trò quan trọng nhất
Dù sân có tiện nghi đến đâu, người đi kèm vẫn là yếu tố quyết định. Vài điều người đi kèm nên làm:
- Hỏi trước người mình đi cùng cần gì, đừng tự đoán.
- Giữ vé, giấy tờ, thuốc, nước ở chỗ dễ lấy.
- Theo dõi dấu hiệu mệt, nóng, khó chịu.
- Nắm lối ra gần nhất, vị trí trạm y tế, nhân viên ban tổ chức gần nhất.
- Sẵn sàng về sớm mà không tiếc. Một hiệp xem vui còn hơn cả trận mệt mỏi.
Lên tiếng để sân tốt hơn
Ở nhiều nước, sân vận động trở nên thân thiện với người khuyết tật một phần nhờ chính các cổ động viên khuyết tật lên tiếng, lập hội, góp ý với câu lạc bộ. Nếu bạn gặp khó khăn ở một sân, hãy góp ý lịch sự với câu lạc bộ hoặc ban tổ chức qua kênh chính thức. Một lối dốc nhỏ, một khu ngồi có tầm nhìn tốt, một nhân viên được dặn hỗ trợ — những thay đổi ấy thường bắt đầu từ một lá thư góp ý.
Câu hỏi thường gặp
Người ngồi xe lăn có đi xem bóng đá ở sân được không?
Được, nhưng mức hỗ trợ khác nhau nhiều giữa các sân. Bạn nên liên hệ câu lạc bộ chủ nhà hoặc ban tổ chức trước để hỏi về khu ngồi cho xe lăn, cửa vào không bậc và chỗ đỗ xe. Đi sớm và đi cùng người hỗ trợ sẽ dễ dàng hơn nhiều.
Người già đi xem bóng đá nên ngồi khán đài nào?
Nên ngồi hàng thấp gần lối ra và nhà vệ sinh, chọn khán đài có mái nếu trận đá ban ngày hoặc mùa mưa, tránh khu cổ động viên đứng. Mang thuốc thường dùng và về sau khi đám đông đã vãn.
Người bị bệnh tim có nên đi xem bóng đá không?
Nên hỏi bác sĩ trước. Nghiên cứu công bố năm 2008 trên New England Journal of Medicine ghi nhận cấp cứu tim mạch tăng ở Munich vào ngày đội tuyển Đức thi đấu World Cup 2006, cho thấy căng thẳng khi xem trận có tác động thật. Nếu đi, mang thuốc và biết vị trí trạm y tế.
Phòng giác quan ở sân vận động là gì?
Là phòng cách âm có cửa kính nhìn ra sân, dành cho khán giả nhạy cảm với tiếng ồn và đám đông, như người có rối loạn phổ tự kỷ. Một số sân ở châu Âu đã có; ở Việt Nam chưa phổ biến.
Người đi kèm người khuyết tật có phải mua vé không?
Tuỳ quy định từng sân và từng trận. Một số nơi miễn hoặc giảm vé cho người đi kèm, nhiều nơi không. Bạn hỏi ban tổ chức khi mua vé.
